Entri Populer

Tampilkan postingan dengan label MAMBACO LAGENDA BARUKO. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label MAMBACO LAGENDA BARUKO. Tampilkan semua postingan

Jumat, 11 Maret 2011

BAMAIN SANGKEK KETEK


JANG JENG KUIK
oleh Shaff Ra Alisyahbana

Pado hari bulan lewat sapuluoh hari sampei duo puluoh,biasonya tarang bulan ka laou indak di musim Barat. Musin Barat di Ranah Nata satangah tahun kadang labieh dan kadang kurang sa ketek. Disampieng ado acara baralek atou karamian lainnyo, satiok tarang bulan,paja-paja di Ranah Nata salalu “ Ba Tarang Bulan “. Apo-apo nan di karajokan paja-paja tu kok alah tarang bulan. Banyak bana pamainan paja-paja di bulan tarang. Sadangkan nan mudo-mudo atou anak mudo ado pulo pamainannyo yaitu Main Sinduang jo Sitinjou, tapi iko biasonyo di bulan Puaso satiok tahunnyo. Nan gaek-gaekpun indak mau katinggalan karano di bulan Sapa ma adokan acara “ Bagimba “.Adolei induok-induok Bajoden,Babibi-bibi dan Lukah Gilo jo Galombang.

Acara Bagimba diadokan dalam rangka manyambuik Hari Asyura. Disitu diadokan bamacam kesenian daerah Ranah Nata saumpamo Badendang-dendang,Bakaba,Badikie jo Badabuih. Itu manunjuokkan etnisnyo Ranah Nata saumpamo Bakaba asa dari Minang, Badikie asa dari Melayu, Badendang-dendang dari Ranah Nata dan Badabuih asa dari Tanah Rencong . Duo hari duo malam diadokan acarako dan kadang labieh lei wakatunyo. Acara ko kini nan masih diadokan adolah desa-desa nan barado di ulayat pantei Barat saumpamo Tabuyuong, Bintue,Buburan jo Sikarakara (kampuong).
Pamainan paja-paja tu antaro lain adolah ;

1.Main Cungkil
2.Main Palecek/Poci
3.Bakudo-kudo
4.Main Paduok/Buakare
5.Main Senggek
6.Main Sapik
7.Bagala-gala
8.Batabu-tabu
9.Kulik-kulik Alang
10.Tam-tam Buku
11.Nenek Kontuik
12.Kambieng-kambieng/Kucieng Buto
13.Basasi-sasi
14.Tumbuok-tumbuok Alu
15.Biawak Kompong
16.Jang Jeng Kuik
17.Si Kunci Lewe-lewe
18.Main Congkak
19.Main Ayam dan banyak lei nan lainnyo.

A.Pamainan Urang Tuo-tuo.

1.Lukah Gilo , pamainan ko adolah barasal dari Angku Abdul Halim Pandeka yaitu lukah nan digilo-gilokan. Lukah ditagakkan dan di agie ba pakayan saumpamo ba baju jo bakupiah, Pamain mambuek irama jo malacuik-lacuikkan sakarek rotan ka keda jo ka kanan sambie balagu yaitu ;

Sip …….. lukah ……asip )
Gilo ,,,,,,, lukah ….. gilo ) 2 x

Indak bamban panjalin lukah
Tibo di luka banyak bageinyo,
Bage-=bagei tumbuoh di Pagei
Kalapo tumbuoh di matonyo
Sungguoh batanyo ka nan langkei
Sungguoh bak nio bak katonyo

Anak singiang-ngiang rimbo
Basarang di buku buluoh,
Sungguoh bak nian bak katonyo
Kito baduo sajo tau

Pisang sasikek duo sikek
Sa sikek di ateh banduo,
Anak bujang jolong ba ikek
Sungguoh bak bungo kambang baluo.

2.Babibi-bibi , diadokan dek induok-induok di siang hari (patang) dalam acara Tu ghun Ka Ayie yaitu hari patamo paja ketek ma injakan kakinyo ka tanah sambie di mandikan. Babibi-bibi dilagukan jo irama pasisie Ranah Nata sa umpamo Sikambang,Simambang atou Sagu Jao nan marupokan pantun nasehat untuok kaduo urangtuo dan si paja keket sibiran tulang. Salah satu pantun Babibi-bibi adolah :

Lape nan dari belok Bangei
Mandaki pulo belok Guguong ,
Leseh diri jago parangei
Harago diri Bundo Kanduong

3.Bajoden , adolah seni suaro atou Sinandong nan dilagukan dek induok-induok pado wakatu mambueikan si jantuong hati,sasudah salasei acara Tughun Ka Ayie . Paja ketek dimasuokkan dalam buayan nan tadiri dari tigo alei kain panjang. Pantun-pantunnyo banyak mangaduong isyarat jo nasehat,karinduan (taragak) dan bias juo curito lamo untuok padoman bagi paja ketek. Pantunnyo antaro lain ;

Batang pauoh batang cubadak
Subaliek batang si kasumbo,
Ayah jauoh anak taragak
Musin pabilo ka basuo.

4.Bagalombang , adolah seni tari nan marupokan seni bela diri di Ranah Nata nan tadiri dari Silek Padang dan Silek Balam. Acara ko biasonyo diadaokan wakatu ma nyambuik Marapulei atou Tamu diwakatu Arak Patang Marapulei nan bak Konteler Ulando tu. Bagalombang dimainkan dek duo kalompok yaitu kalompok nan datang jo kalompok mananti , dimano urangtu salieng balawanan dalam ba Silek Nata
5.Turghun Ka Ayie di Ranah Nata diadokan dalam rangka untuok mamandikan paja ketek, bacukuo dan mambueikan dalam buayan. Mamandikan paja dilakukan di alaman rumah, Paja dibaok jo dukuongan Salendang banang ameh jo bapayung sitin dan bacolok asam limou katuri bapusuong.Paragat Tughun Ka Ayie dipelok diateh dulang sa umpamo sitapuong sitawa, bareh kunik dan paragat mandi. Sampeidi rumah lalu dicukuo dan dibueikan nan diiringi jo lagu Marhaban dek nan gaek –gaek,alim ulama dll.nyo. Kudian baru ma agie namo jo nasi kunik Jamba Namo
6.Bagimba dan Tabuik , biaso dilakukan dek urang Koum Syi’ah atu Koum Suluok, ka rano acara Bagimba adolah panyambuiktan urang kalua dari Suluok. Didalam Bagimba salalu diadokan Badendang,Badikie, Pancak Silek, Tabuik ,Dabui nan mi rip jo pasa malam. Tari Dabui diadokan dek gadang hati basuo jo sanak famili nan salamo 40 hari ma adokan suluok nan bak jama’ah manyambuik jema’ah haji pulang dari Makkah. Tabuik biaso juo diadokan pado hari Raba’a Akhir yaitu hari Rabu pa ngabisan dobulan Sapa (Shafar). Tabuik dibuek dari batang pisang nan dihie ji Taju ok,Candey dan lain-lainnyo.

7.Sitinjou , adolah pamainan urang tuo-tuo dan biaso juo dek nan mudo-mudo. Sitin
jou adolah kaligatan sorang nan batungkek buluoh diagie batupang tingkek nan ba so Nasional disabuik Enggrang. Disikolah patandiengan basipandei mamainkan sitinjou nan bisa malangkahi banda gadang,karano ado sapanjang tigo atou ampek meter tengginyo.

8.PAMAINAN ANAK MUDO-MUDO.

a.Main Sinduang adolah pamainan anak mudo-mudo di Ranah Nata nan biaso dimainkan pado bulan puaso sasudah kalua shalat Tarawei. Pamainan ko mirip Ondel-on delnyo urang Jao,tapi di Ranah Nata dimainkan dek Tuan,Noni dan Simuntu Dayak. Noni-noni,tuan jo Simuntu Dayah manari-nari malenggang-lenggok maikuik kan irama gandang nan dibunikan dek patugas bagian musiknyo. Si Noni ado nan manjadi Anakdaro, Polwan,Patugas Palang Merah,Bidan,Bujing-bujing,Madame dll,sadangkan Tuan ado pulo nan jadi Marapulei, Dokter, Tantara dll. Tapi disam pieng nan banyaktu ado pulo duo urang jadi Limpape manyonsong Noni jo Tuan. Iko adolah musik permainan tahap mulo-mulo dan pangabisan masuok tahap kaduo Simuntu Dayak nan musiknyo macam tripping jaman kiniko. Sado pamainnyo ba pa kayan buruok-buruok sainggo kito indak tau siapo inyo dan baitu juo Noni jo Tuan. Untuok tahap katigo adolah lagu parmintaan dari si tuan rumah,sabab pamain Sindu ang ko mandatangi satiok rumah jo imbalan kepieng. Disiko ado bamacam tarian, ado Basandieng Duo, Sarampang Duobaleh, Mainang, Tarian Daerah Ranah Nata dan tarian daerah saumpamo Tor-tor,Samba,Kuala Deli ,Joget Sri Langkat dll.
9.PAMAINAN PAJA-PAJA.
1.Main Palecek atou Main Poci adolah pamainan nan diadokan dek paja-paja pado wakatu patang-patang atou di bulan tarang di ilaman rumah. Pamainan ko mampagunokan palecek yaitu batu nan picak. Rangka poci dibuek macam kapa tabang, baju jo rok,ampek pasagi dll. Gambar nan disampieng ko adolah Poci Baju namonyo. Sadangkantan ado silang adolah Bintang namonyo nan alah dapek dek palecek dan indak bulie di inja dan sia ma inja silang atu garis, mako inyo poci. Kala Main Cungkil biasonyo diadokan pado wakatu ari patang jo pamain duo orang atou duo grup. Paragatnyo dua karet kayu sapanjang 15 cm jo 40 cm,dimano nan ukuran ketek dibulintangkan diateh lubang panjang dan kayu nan panjang untuok man cukiekan nan pendek supayo malayang. Bilo dapek ditangkok dek lawan main urangtu mandapek nilei,umpamonyo 50,tapi mainnyo diulang baliek. Anak cungkil digadokan ka induok cungkil. Kalou kanei mako batal parmainan dan digantikan dek urang nan ma imbek. Bilo indak kanei,pamainan ditaruikan jo manapiek anak cungkil jo induoknyo. Jikok dapek di tangkok lawan main, nileinyo umpamonyo 100 dan manapiek di ulang baliek. Baitulah pamainan tu tarui manarui dan nan manang adolah nan banyak mandapek nilei.

3.Bakudo-kudo adolah pamainan nan biaso dimainkan bakalompok yaitu duo kalom pok dan baso Nasionalnyo adolah main Damri,tapi bukan motor nan di Medan tu. Pamainan ko biasonyo dimainkkan dek sajenis sajo,karano dukuong mandukuong. Sasudah diadokan sutan,mako nan manang daolu main dan biaso juo mandaolui palecek. Sia nan maikek’i itulah nan mandukuong lawan mainnyo. Tapi, bilo pale cek kanei dek palecek lawan, mako inyo poci atou batal main. Adopun sutan dilam bangkan jo jari. Talunjuok sabagei urang, Ibujari sabagei gajah dan kalingkieng sabagei samuik. Bilo kalua kalingkieng samo talunjuok, mako nan kalah adolah ka lingkieng yaitu kalah samuik dek gajah karano di inja gajah tantu mati samuik. Jadi, bilo manggado palecek sampei kanei tigo kali,mako didukuong balakang tigo kali pulo.
3.Main Senggek adolah main Bekel kalou baso Indonesianyo.
4.Bagala-gala adolah pamainan Gobak atou Sodoran nan dimainkan dek 6 urang pa main untuk satu grup.

5.Ba tabu-tabu adolah sajenis pamainan ba kaja-kajaran,dimano lawan main musti Barondok nan lainnyo mancari dan sorang tingga manjago Umbek. Pamainan ko ditantukan dek sutan juo,siapo nan manang inyo duluan nan barondok. Sadonyo pai barondok dan tingga panjago umbek untuok mancari urang nan barondok sasu dah si panjago umbek manukiekkan Aaalaaa…… Bilo nan barondok mangecek kan Tabu !! barulah nan manjago umbek mancari nan barondok tu. Acarako biaso juo jo lagu khusus yaitu ;

cak cak peyieng , cak peyieng lumbo-lumbo
sia dapek itu punyo

Katiko lagu pangabisan,si katua manangkok jari pamain,dimano pamaian bausaho untuok ma ilak supayo jangan dapek kanei tangkok. Sia nan tatangkok jarinyo, itu lah nan manjago umbek. Pamainan ko silieh baganti nan ma umbek dan kadang ta tap sorang tu dek karano nan dikaja indak pana dapek.

6.Kulik-kulik Alang biaso di mainkan dek paja-paja padusi dengan jalan babaris sa jaja ba adok-adokpan nan salieng mamacik ujuong jari kawan. Jadi bantuoknyo bantuok pintu gaduong. Lalu kasadonyo banyanyi basamo-samo jo lagu ;

Kulik –kulik gagak ,anak gagak di balakang
Balakang baliku, sa liku jalan ka Rao
Awo-awo icing, ba pucuok mali-mali
Jago kan anak bujang, anak gadih turun mandi
Mandinyo ka Solok, ba timbo daun pudieng
Balakinyo nan elok, baranak putieh kunieng

Akie lagu, sadonyo manjarangkan kaki (mangangkang) sacaro sarantak dan nan barado di balakang sakali manggadokan sabuah batu ketek. Sia nan kanei kakinyo,inyolah nan mangaja urang tu. Urang tu duduok baduo-duo dan itulah nan dipatamukan kaduonyo ataou jo batu nan ado didakek urang tu. Biasonyo,kalou datang nan mangaja,urang tu tagak lari ma ilakkan supayo jangan dipatamukan jo tangan keda kanan nan mangaja tu. Jo ukuran jarak sadaponyo. Sia nan bias di patamukan, mako inyo pulolah nan mangaja.

7.Tam-tam Buku adolah main ula nago panjang dan ampieng samo jo pamainan kulik-kulik gagak,tapi sasudah duo urang manguliliengi inyo banyanyi ;

Tam-tam buku, cirewet banda limo
Pata paku, pata dendieng, cari kawan tangkap satu.
Tu…tu…tu…..tu..tu…tu dan sataruinyo.

Lalu mamasuok ‘i pintu gaduong si Bulang jo si Bintang. Bulan jo Bintang manangkok nan pangabisan bana jo malingkuongi jo tangan Bulan Bintang. Mako tajadilah soal jawab antaro katua jo Bulan Bintang sbb.;

Soal dari Katua dan Jawab dari Bulan & Bintang :

Mangapo di tangkok anak kami ? Di pijaknyo tanah labu kami
Indak bulie diganti ? Indak !!
Mano sureknyo ? Masuok dalam sumuo !
Indak bulie di kaik ? Indak !!
Cubo kiloi…. (lalu Bulan Bintang manimbang dan dijawab umamonyo lapan kilo atou bilangan lainnyo)

Kamudian ditanyo nan ditangkok manyubalah kamano,si Bulan atou si Bintang. Sasudah abih kasadonyo,lalu diadokan tariek tambang tapi tambangnyo adolah tangan sambuong basambu ong, salieng elo maelo ba sikuat jo jalan ma agie umpan salah sorang anggota grupnyo. Dari mano anggota nan pangabisan,mnako inyolah nan kalah dalam pamainan ko.

8.Nenek Kontuik atou Nenek Sendok dimainkan dek padusi sajo,tapi takadang dimainkan dek laki-laki. Pamainan mulo-mulo di pelok gambar rumah nan bantuok manyarupoi bat pimpong. Sasudah itu baru diadokan sutan atou takok tangan jo jalan sadonyo salieng manenggekkan tapak tangan,lalu diambuong. Sia nan tacilantang,inyolah nan ma umbek. Wakatu batenggek tapak tangan ,tiok urang banyanyi tiok suku kato dan siapo nan pangabisan,inyolah sabagei Nenek Kontuik atou Nenek Sendok. Nyanyian dan takok tangan tu adolah sbb .;

Cang kulelek, kulelek togun-togun
Siapo delek…. Pai ka Kabun.

Nenek Kontuik atou Nenek Sendok, tagak tantang pintu lalu datang sorang sambie mandaguo pintu (isyarat mandaguo)Jo kato-kato basoal jawab sbb.;
Soal Nenek Kontuik : Jawab Tamu :

Apo mukasuik ? Mintak api
Kanapo api ? Pamasang badie-badie
Kanapo badie-badie ? Panembak karo
Mangapo di tembak ? Dimakannyo padi kami
Kanapo karo ? Ka kawan nasi
Kami indak nandak tu do.. Kami nandak gulei ayam
Cubo naiek sa tingkek


Sang tamu naiek satingkek ka dalam gambar janjang nan di tanah tu. Lalu disipak kannyo palito (diisyaratkan jo sabuah batu ketek). Lalu tamu mananyokan ka dakek Nenek

Soal Tamu Jawab Nenek :

Mangapo padam palito ? Angin dari Barat
Siapo namo nenek ? Nenek Kontuik atu Nenek Sendok

Sadonyo manyorakkan nenek jo kato Nenek,nenek Kontuik ba ulang-ulang.

9.Kambieng-kambieng/Kucieng Buto dan Alang- alang adolah pamainan nan di pelok lingka ran bulek dan disiko ditantukan siapo Kambieng dan siapo Harimou. Sado pamaian babaris malingka sasuei ditantang garis lingkaran. Nan jadi kam being barado didalam,sadang nan jadi rimou barado diluar. Sado nan manjadi paga mampatahankan supayo harimou jangan masuok untuok manangkok kambi eng,tapi harimou bausaho manarobos paga tangan,bahkan bausaho malompek’i paga. Kalou kambieng dapek,inyo pulo nan ka jadi harimuo untuok mangaja kam bieng. Tapi dalam pamainan Kucieng Buto, sorang jadi Mancik dan sorang jadi Ku cieng. Si Kucieng Buto nan matonyo disaok jo kain manangkok mancik (peserta) dan mananyo siapo namp nan tatangkok tu. Bilo namotu tapek jo namo urangnyo,mako inyo pulolah mancadi kucieng. Bak itu juo pamainan Alang-alang yaitu sorang jadi Alang untuk mangaja alang nan lari. Bilo inggok, mako tampek inggok tu musti lari manjadi alang pulo. Jikok dapek inyo pulo manjadi alang.

10.Basasi-sasi adolah pamainan Pasan Barantei nan dimainkan duo kalompok. Sorang manjadi Hakim dan sorang manjadi saksi. Lalu kalompok A manitipkan pa san ka hakim dan dikecekkan pulo ka sasi salah sorang namo kalompok B. Kamudian kalompok B manitipkan pasan pulo manyabuikkan namo di kalompok A. Kalou tapek namo nan datang tu jo namo nan disabuikkan kalompok A cako,mako kalompok A mandukuong kalompok B dari tampek kalompok B ka kalompok A dan dipulangkan baliek.

11.Main Tumbuok-tumbuok Alu di daului jo sutan, Siapo nan kalah inyolah sabagei lasuongnyo. Caro pamainannyo adolah mamasuokkan ujung jari tunjuk kadalam ganggaman pacik nan jadi lasuong sambie balagu :

Tumbuok-tumbuok si Alu, si Alu pijak ruso
Lalu bunyi nyo, …….. pancakan taluo ciek.

Kamudian si lasuong malapehkan ganggamannyo,tapi urangtu tatap ma acuong
kan tunjuoknyo. Lasuong manyalang Ladieng sambie bakato :

Nek……..nek….,salang ladieng lalu nenek mananyo Kanapo ladieng ???
Pamauok ula gadang, jawab si Lasuong (lalu si lasuong mamatuokkan tangannyo saumpamo main karate dan siapo nan kanei pakuok,inyo pulo sabagei lasuong.

12.Main Biawak Kompong adolah pamainan sambie duduok. Tapi duduoknyo musti sajaja sa adokpan sadonyo atou basilang-silang dan manjuluokan kaki atou ma unjuo ka muko. Satiok kaki diagie sabuah suku lagu dan suku kato lagu pangabisan, kakinyo di kulipekkan inggo abih kaki dari adokpan pamaian. Lagunyo babuni sbb.:

Sapu-sapu rangik,katigo nganyam-ngayam
Nganyam-nganyam tak badatiek,sari bombom katinggalan
Sikumpei, Sikaro, naiekkan kate kudo
Naricik, Narico, ambiekkan panggali ubi
Indak ubi nan takali, takali si kayu bengkok
Kompong kaki kompong tangan, di cakou biawak kompong

Lagu ko dilagukan baulang-ulang inggo abih kaki kompong sado ala ee.

13.Jang Jeng Kuik adolah pamainan santei yaitu satiok pamain mancubik pungguong tapak tangan tindieh batindieh. Sambie ma angguok-angguokkan tangannyo saran tak, sadonyo banyanyi basamo-samo yaitu :

Jang jang jeng kuik,pilanduok barang-barang
Kamano umak si Jeng Kuik, pai manangguok ka subarang
Subarang ayie nan dareh, mandapek udang ba sapik.

Satiok abih lagu, nan sabalah kate malapehkan cubiktannyo inggo abih nan dicubik baru abih pulo lagu. Sia nan sabalah kate,itulah nan manang sabab inyo indak kanei cubik do.

14.Si Kuncil Lewe-lewe, pamainan ko adolah mancari batu nan diondokkan di dalam ganggaman tangan salah sorang pamain untuk di takok dek nan sadang manung kuik tiarap. Sadonyo nan main manadahkan tangannyo diateh pungguong nan ba tiarap mambungkuok,sambie banyanyi dimano suku kato lagu nan pamngabisan, situlah dilatakkan batu tu cako. Lagunyo adolah sbb.;

Cik..cik…mimic , bilalang katimaro
Inggok-inggok di batu licin ,manggarak jo manggaro
Sikumpei , sikaro, naiekkan kate kudo
Saripa saripati , takok mano nan barisi
Tak si Kuncil lewe-lewe 2 X Takok mano nan barisi.

Andei tapek nan di takoknyo, mako inyo pulo nan manungkuik untuok manatok ba eko sasudah balagu sarupo di ateh cako.

15.Main Congkak adolah pamainan nan baso Nasionalnyo Congklak, biaso dilakukan nan gadih- gadih, umak-umak nan dipelok diateh tanah sabanyak 14 lubang ba adok- adokpan dan ujuong pangka dipelok rumah untuk tampek buah. Satiok cong barisi 98 buah dimano tiok lubang barisi 7 buah. Jadi satiok pamain mampu nyoi buah sabanyak 49 buah. Sasudah diadokan sutan,nan manang mulo-mulo main dan mati apobilo buah pangabisan masuok ka lubang kosong. Tapi kalou ado barisi lubang nan satantang jo inyo,itu dimanokan manembak dan buah lawan tu dapek dinyo. Apobilo buah tingga sabuah sabuah lai, diadokan paduok basilam bek abih buah. Sia nan manang itu namonyo manang di papan. Permainan dimuloi lubang nan partamo. Sasudah salasei main, lubang diisi baliek dan kalou ado nan indak barisi lai, itu namonyo tapanggang dan sia nan banyak tapanggang, itulah nan kalah.
Itulah sanak sudaro pamainan-pamainan kito dolunyo wakatu masih paja-paja,tapi kini labieh lasap tipi,makonyo pamainanko banyak nan ilang dari pamainan.
( Shaff Ra Alisyahbana )

ANA PANA ' U


ANA PANA ‘ U
Ragam Pameo Ranah Nata
oleh Shaff Ra Alisyahbana
Anah,Pana’u,Alaa To… adolah istilah di Ranah Nata.Sajak jaman daolu istilah tu saba nanyo ala ado juo saumpamo pameo ;
1. Anduok Nata
2. Sangkuik Singkuang
3. Puta sikurup Batumundam
4. Olak olei rang Tabuyuong
5. Iru -iruan rang Batahan

1. Anduok Nata adolah suatu pameo taradok masyarakat Jambuoh Rao da
lam hutang piutang. Dek akibat musim Barat nan sampei satangah tahun tajadi saban tahunnyo,mako tajadilah “ Anduok Nata “.Cubolah kito inok ranuongkan bana, ba’a mambayie utang sadang hari musim Barat nan indak bulie pai kalauik. Memang ado pantun Ranah Nata nan babuni : Sa buruok-buruok ari, urang Nata kalauik juo
Sa rusuoh-rusuoh hati , nan gata digauik juo.
Artinyo, waluopun rusuoh hati (rasah) dek keadaan ekonomi ko kini,di mano bali miak ajo kadang-kadang indak pulang do, mako tapasolah tajadi “ Anduok Nata “ yaitu barutang lamo mangko dibayie dan kadang indak tabayie do. Tapi iyo, jadi eran juo awak sabab jaman do lu panca rian sa ari dibalanjokan sapakan,sadangkan kini subalieknyo Mangapo pameo ko ala ado sajak dolu.

2. Sangkuik Singkuang,ampieng samo jo nomor satu diateh dan asal kaja diannyo pun samo juo.Kalou “ Anduok “ artinyo ma ambiek saketek-sa ke tek lamo-lamo abih, mako “ Sangkuik “ saumpamo jerek atou piarik Kalou jerek,sangkuik bisa lapeh,tapi piarik agak payah lapehnyo. Antah mungkin dek Singkuang banyak lukah (injok) mako tasabuik sangkuik nyo.
3. Puta sikurup Batumundam, ikopun bak itu juo samo jo Nata dek samo samo di tapi lauik yaitu bamato pancarian kalauik.Mungkin sajo dimusim Barat datang karek dek karano indak kalauik. Kalou sikurup kanei karek,pasti bautnyo sandek bahkan indak dapek diputa lai. Jadi kaa da an tagantuong di puta sikurupnyo. Kok puta ka kanan batambah arek dan puta kakeda batambah lungga.
4. Olak olei rang Tabuyung, iko sacaro kanyataan logat kecek dosanak kito di Tabuyuong agak maliuok bakaleok saketek saumpamo ma olak olei. Dek karano itu mungkin tanamolah urang Tabuyuong jo “ Olak Olei “nyo.
5. Iru-iruan rang Batahan, dolu di Batahan koadaan ekonomi urangtu agak banca saketek (barayie). Jadi, bilo sorang mambali,lalu kasadonyo sato mambali yaitu iru-iruan. Ikolah samangat kok alah bakepieng nan indak mau kalangkahan jo katinggalan.Pameo Anah,Pana’u jo Ala Too..,adolah pameo di jaman moderen ko. Pameo Anah ditahun tujuoh puluoh atou lapan puluohan dan mudah-mudahan pado maso itu banyak nan abih marato jo tanah (Anah) dek bancano ayie gadang malando.Jaman daolu,manuruik curito nan gaek awak lalu biduok diateh pond ok dan bapacik di tali talipon.Tapi gadang ayietu datang sakali dalam limo tahun.Panulis wakatu dolu acok mandi di ayie gadang nan lalu biduok dari jandela pondok.Bak itu juo pameo Pana’u dimano pado maso tahun sambilan puluohan,banyak jaguong nan baru tatuga alah barambuik sirah atou dolu bajak dari jawi.Itu pana’u kan ???
Masuok tahun duo ribuan sampei kini ado pulo istilah atou pameo Ala Too….
Dek karano bancano datang silieh baganti.Tsunami di Tabuyuong masih ado juo syukurnyo lei. Andei indak ado bakibot dimalam tu, mungkin banyak korban,dek karano ngonga tiduo. Bialah kibot kini disalahkan,tapi ado juo jasonyo mailakkan korban bancano tsunami di Ranah Nata, tamasuok di Bin tue jo Sikarakara. Angin putieng baliuong manimpo Batahan jo Pasa Ampek dan Simungkuok sato pulo dapek bancano. Ala.. Too..Kalou nandak Ala Too…, marilah kito sadar kasadonyo dan mari kito sarantak “ TOBAT NASUHA “.Simaklah sabuah lagu produksi Studio Rekaman“ SRY RECORD “ Ranah Nata nan bajudul “ ACEH SITOLI “ nan dilagukan dek Muhd.Rizal Tan alias Tan Kim Lie yaitu :

“ ACEH SITOLI “
cipt.Shaff Ra Alisyahbana
arr.Adi CS, musik SMS “ SRY MUSIC “ Ranah Nata

Calieklah gampo tsunami
Di Aceh Gunuong Sitoli
Paringektan dari Ilahi
Supayo kito pareso diri

Bak itu juo di Tabuyuong
Sikarakara jo Bintue
Manarimo nasib untuong
Banyak harato nan tandeh

Reff.. Ya Allah Tuhan nan Kuaso
Cukuik cobaan kami tarimo
Kini kami tobat Nasuha
Salalu ingek kapado Allah

Di Batahan punco baliuong
Ayie gadang di Singkuang
Banyak rakyat nan binguong
Kamano diri ka tabuang

Jikok kito baco bancano
Manga musajik salamat
Di rumah tanggo banyak doso
Bajudi mabuok jo maksiat

Sadari itu mari sadarlah
Amar Ma’ruf dimano sajo
Salamatlah kito di Ranah Nata
Aceh Sitoli jadikan contoh
Sinden Mesir 1 > 050405

Pana’u, Ala Too…SMP Negeri 1 Natal nan ditagakkan jo jaso Sarang Bareh dek mandiang Angku Akoeb jo kawan-kawan, sarato dirancai dek suaro ba die di Kantor Gubernur Sumatera Utara karano wakatu itu dalam asyiknyo manumpas Gerakan 30 S/PKI. Kini alah rancak bamayo,ampieng sadonyo alah baganti bangunan baru. Paganyopun alah rancak saketek dan sakulilieng bapa ga.Paga dipelok mak supayo jangan kalua masuok kambieng taranak jo jawi nan indak bakandang.Kalou bakandang itu baru taranak namonyo. Tapi sa yang saketek,ado juo nan baturo-turo taradok pambangunan paga ko. Anak-anak nan ditagakkan disiplinnyo indak bulie kalua,alah datang pulo urang baja ga sakulilieng ma agieh sarok nan baleak peak dimuko jo ilaman sikolah dan di serak-serakkan dek anak-anak tu.Mungkin dek kaadaan nan batambah su lik, tapaso tapi paga dihias dek urang-urang bajaga,sainggo jalan satapakpun tapaso disumbek jo tampek bajaga. Jalan satapak nan diwaqafkan dek kelu arga Rumah Randah, diganti dek pihak sikolah pado bateh tanah sikolah, tapi jalan dari jalan gadang alah tatutup. Mangapo tanah waqaf bisa dikuasoi dek urang lain ??? Pana’u Ala Too… Nan bedonyo pulo,paga sikolah dipelok tampek manjamuo kain jo kasuoh nan mambuek mato kalimpanan dan marusak pamandangan. Memang di Nata ko barek,iyolah bak kato pameo diateh “ Anduok Nata “ tu. Salagi patinggi Nata ko urang awak, alangkah eloknyo kito pelok rumah panduduok bapaga,taranak bakandang. Jangan burando jo teras jadi kandang kambieng dan tanah lapang jadi kandang jawi Pelok’i lampu-lampu jalan,karano pajak jalannyo pun alah dibayie jo rekening listrik.Bak itu juo rekord WC tapanjang di Sumatera tu kito apuih mak jangan ado juo urang mancangkuong bak katuong,maliek ombak lauik Nata sambie ma ajan paja tu.Ba’a mamelok pasie jadi objek wisata kalou baunnyo maebak manyumbek iduong.Pelokkan WC umum untuok Pasa Duo khususnyo dan baitu juo Pasa Satu sabagian.
Pana’u,Ala Too…,ba’a mamelok paga deh ! Kito nan kayo di kayu kayan indak dapek kayu jo papan untuok mamelok paga,dek karano kayu kayan alah tandeh di ambiek dan dibaok kalua. Sanasib jo lauok tanggiri, nan kini payah urang Nata mangguleinyo dek karano alah masuok ka balango urang Medan, Kisaran dan daerah lainnyo. Kalou daolu lauok sinangih balamparan di tapi pasie pado jaman timbo upieh jo kapuok pupuyan , kini alah payah mancari nyo,apolei nan kunieng rancak tu.Itulah kamajuan jaman nan samakin cang gieh yaitu pinCANG jo giGIEH ko.Marilah kito bolo kampuong kito ko sambie mananti adonyo “ KABUPATEN RANAH NATA”.
Sakian banyak maap dan tarimo kasieh,kironyo ado manpaatnyo.

Shaff Ra Alisyahbana

BALEK BASOKA


BALEK BASOKA

oleh : Shaff Ra Alisyahbana
Sambie mangacou kopi pakek basaik nan bagalaskan kuduongan boto limun nan bagulo anuo, ambiek sapirieng katan sipuluik . Abih satangah hari dimakan nyo tu wakatu dek karano musim barat nyo. Maota-ota jaman daolu, ado carito Ja pang sasek digonikan lalu dicampakkan ka jambaktan Karan,ado pulo curito urang kito disuruoh mamelok lubang gadang untuok maondokkan sinjato,ado Ja pang nan tunggang langgang di burando tampek balapou dan ado pulo curito Ba lek Basoka.

Pado jaman daolu (mungkin jaman pambarontak),ado masuok tantara Siliwa ngi, masuok Pusat dan lain-lain. Ado dolu masuok kapa parang ka Ranah Nata ko,lalu manembak ka rimbo-rimbo untuok mausir kaum pambarontak. Wakatu itu panulis masih ketek dan tingga dipondok ladang basamo jo urang tuo. Tau-tau mangirok atok pondok sawah dek lalu kapa tabang nan randah bana nan suaronyo buni belek-belek , kami pun turun dari pondok dan barondok di banda ketek. Indak barapo lamo manbembak pulo kapa lauik nan mamelok rimbo lubuok labak dan pelor balasieng manembak batang-batang kayu dirimbotu. Dek takuik, disikolah kami mambuek benteng tampek barondok jo jalan manyusuu ka yu-kayu diateh banda ketek tu. Bilo tadanga tembakkan, badan maraok kabanda atoupun tiarap. Diladang iko pana pulo urang takicuo mandanga katuok-katuok angina nan sadang babuni,disangkonyo kami sadang dipondok,manukiek-nukiek apak tu maimbou ,ruponyo katuok-katuok nan babuni,disangkonyo urang. Tapi ruponyo indak kami sakaluarga sajo do nan barondok tu. Maklumlah dek Ranah Nata kabanyakkan masyarakatnyo adolah palauik dan ado pulo pambuge,man jamuo lauok di tapi pasie. Ado sorang apak-apak mambaok sabuah balek ka pasie untuok manjamuo lauok, sadangkan kapa tabang nan buni belek-belek tu ilie mudiek mancari pambarontak di Ranah Nata,dimano wakatu itu urangtu sadang barondok di Panggak Utan nan dolu banamo Pagar Hutan yaitu tampek barondok tantara pambarontak. Pana juo sakali wakatu panulis basamo ju urangtuo di Pasa Tambak,lalu kapa tabang manembak nan kabatulan padusi mamak sadang baranak ketek anak kaduo. Disikolah “ tughun kaghayie “ gara tisnyo anak mamak pai barondok kabawah rumah,dimano diateh batu dakek ru mahtu badampang pelor urangtu nan manyalo sirah nyarak.

Antah dek taropong urang pusat tu agak rusak atou salah caliek, apak-apak nan mandagang balek tampek manjamuo lauok ko cako ditembak dari ateh kapa tabang,sainggo kanei pao apak tu nan disangkonyo sadang mambaok basoka. Waloupun kurang topek, tapi kanei juo saketek, dan kalou paja-paja nan belo mangecekkan “ dak yopek “ dan kabatulan namo apak ko adolah “ pak Yopek “.

Lain pulo curito di jaman Japang dimano sardadu Japang salalu rundo di Pa sa Bentieng nan tampek rundo jo tiduo urangtu adolah di burando lapou-lapou nan ado di pasatu. Dek hari alah pagi, sardadu Japang ko duduok basanda di sa buah lapou bajaga barang pacah balah. Ruponyo, dek alah wakatu untuok mam bukak lapou, nan punyo lapou mambukak pintu nan basakang dari dalam. Kaba tulan pintu patamo nan dibukak ko,topek tampek basanda sardadu Japang ko. Sardadu Japang tajarongkang sambie macabuik samurai nan tasalek dipinggang nyo dan inyo pun berang-berang kadakek nan punyo lapou tu, tapi nan punyo la pou mintak map indak disangajo, lalu mambaok sardadu Japangko pai minum ko pi batumbuok jo makan nasi katan di lapou kopi di tapie ayie tu. Jadi,curitoko pun bakaiktan juo jo “ topek “.
Shaff Ra Alisyahbana

LIMBAGO ADAT RANAH NATA



LIMBAGO ADAT NATA
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana
L IMBAGO ADAT adolah sabuah wadah untuok mangurusi Adat Istiadat di sabuah ulayat. Ado nan banamo Limbago Adat Nagari ( LAN ) nan tadapek di Ranah Minang dan ado pulo Limbago Majlis Pamangku Adat. Limbago Adat adolah patner Pamarentah untuk mamarentah disabuah ulayat dan juo sabagei tampek batanyo dan mintak izin Pamarentah untuk marubah corak pado suatu ulayat. Tanpa izin dari Limbago Adat sasuatu mukasuik Pamarentah bisa ditundo,sabalun ado kato putuih dari Limbago Adat. Limbago Adat batindak salaku malatak maetongkan adat istiadat di sabuah Nagari.
A D A T.
Adat nan tadiri dari duo kulimat yaitu > a nan ba arti indak , sadangkan > dat artinyo : datum yaitu rajo /tanggal/tapadayo dan tulis. Jadi adat tu iolah ;
a. indak ba tanggal
b. indak tapadayo dek harato,bando,kaduduokan jo padusi.
c. indak tatulis
d. indak marajokan bando/urang.
Adat marupokan kabiasoan nan baulang-ulang, paradaban,limbago atou paraturan. Adat tu tadiri dari babarapo macam yaitu :
1.Adat nan sabana adat ( hukum alam/ sakral )
2.Adat istiadat,adat nan babeda jo adat lain saumpamo system matrilini.
Di inja indak layuo, dibubuik indak mati. Indak lakang dek paneh dan indak lapuok dek hujan. Api mamanggang,ayie mambasuoh dan taluok timbunan kapa dan bukik timbunan kabuik.
3.Adat nan diadatkan yaitu hasie karapatan adat(musyawarah/mupakat tiok nagari)
4. Adat nan taradat yaitu kabiasoan nan tibo-tibo (insidentil) karano maniru-niru,
5. Adat kabiasoan yaitu adat nan alah tabiaso dipakei saumpamo tapuong tawa jo ba upa-upa.
6.Adat isti’mal yaitu adat nan condong jo hukum Islam (Syara’) saumpamo baarak.
7.Adat Islamiah yaitu hukum Islam nan alah diadatkan saumpamo Khataman Al Qur”an ( Batamat Kaji)

7.BUDI >
1.Tahu mambedakan mano nan salah dan mano nan bana (pikiran waras)
2.Tahu mambedakan mano nan buruok dan mano nan baiek ( alui raso)
3.Tabiat,watak dan parangei nan mulia (batarimo kasie dan basyukur)
4.Bakabaiekkan dan bausao jo ikhlas ( baperikamunisaan)

RUMAH GADANG ( HUKUM KALUARGA )

1.Kamanakan saparentah mamak
2.Mamak saparentah pangulu
3.Pangulu saparentah mupakat
4.Mupakat saparentah bana
5.Bana badiri sandirinyo

(Malawan kamamak ilang pusako, malawan kaguru ilang kaji/alemu >Hiduik ba Adat mati ba Iman).

KATO >

1. Kato Mandaki > Dakek nan tuo
2. Kato Manurun > Dakek nan mudo
3. Kato Malerieng > Dakek sumando ( ipa bisan )
4. Kato Mandata > Dakek sasamo gadang ( sapangkek ).

Kato Pusako :
1.Kato Rajo kato malimpahkan
2.Kato Pangulu kato manyalasiekan
3.Kato Malin kato hakikat
4.Kato Manti kato mahubuong
5.Kato Dubalang kato mandareh
6.Kato urang bantak kato babaluok/bagalou.
7.Manggayuong sagayuong putuih
8.Maumban saumban rarei
9.Mangauik sakauik kameh
10.Bakato sapatah sadang.
(Kato Pusako indak ado tulak ansuo,indak ado sanggah bandieng. Rumah sudah tukang dibunuoh,nasi masak pariuok pacah.Mulo kato panyudah hukum.mulo hukum panyudah kato).

HUBUONGAN :
1.Hubuongan batali darah yaitu sakoum badosanak saibu, saibu sabapak, badoanak ibu ( sa niniek) dan badosanak niniek.
2.Hubuongan batali adat yaitu babarapo koum dalam satu suku ( sa suku ).
3.Sumando manyumando yaitu abu di ateh tungguo.
4.Andan pasumandan yaitu dosanak nan sumando.
5.Bako mambako yaitu dosanak mamak dan mande.
6.Ipa bisan yaitu laki atou bininyo kakak baradiek.
7.Babapak baranak yaitu dosanak bapak dan sabapak.

Catatan :
1.Andan yaitu dosanak dek karano pakawinan
2.Pasumandan yaitu padusi manjadi bini dari laki-laki sakoum/kirabat sasuku.
3.Ipa yaitu sudaro laki atou bini.
4.Bisan yaitu laki atou bini dari ipa.
5.Bako yaitu dosanak dari pihak bapak/ayah.

DASAR ADAT.

Dasar Adat adolah Al-Qur”an, Surat Al-‘Araf ayat 199 nan di Ranah Nata kan :
“ Jadilah kalian pamaaf dan suruohlah urang mangarajokan nan ma’ruf “
‘Adat > ‘ Urf nan manuruik Usul Fiqih.

1.‘ Urf Shahih adolah badasrkan al-Qur”an dan al- Hadist, contoh Tando.
2.‘ Urf Fasid adolah nan indak ditarimo Syara”, contoh Riba.
3.‘ Urf Amm adolah suatu kabiasoan nan alah disapakati dek urang dari bamacam Nagari barupo pabuektan dan pangecek an.
4.‘ Urf Khas adolah kabiasoan nan tatantu dan balaku disuatu Nagari tatantu atou kalompok tatantu.
‘Uruf Shahih dapek dijadikan alasan untuok manatapkan hukum sajauoh indak manyangkuik soal-soal ma’amalah. Al-Adah Muhakka mah yaitu adat kabiasoan nan dapek dijadikan sandi hukum.
“ La yunkar taqayyur al-hukm bi taqayyur al-ankan wa al-azman “ artinyo :indak di ingkari pabezoan hukum disababkan dek pabezoan tampek jo maso.

MACAM ADAT :

1.Adat basandi Syara’ , Syara’ basandi Kitabullah ( Adat dan Syara’ indak Batan
tangan )
2.Adat di isi, Limbago di tuang ( Paraturan manuruik Adat )
3.Adat sapanjang jalan , cupak sapanjang batuong.
4.Syara’ mangato , Adat mamakei ( Adat bahukum kapado Syara’ ).

Atou dapek pulo datur dalam katantuan yaitu :

1.Hukum adat basandi Syara’
2.Hukum Syara’ basandi Kitabullah
3.Hukum rumah basandi batu
4.Hukum aluo basandi mungkin jo patuik.

JABATAN DALAM ADAT

1.Rajo adolah Katua
2.Pangulu adolah Wakie Katua
3.Bandaharo adolah Bendaharo
4.Karani adolah Sekretaris
5.Malin adolah Ulama
6.Manti adolah Cadiek Pandei
7.Dubalang adolah Niniek Mamak


TUJUAN ADAT.
Tujuan Adat tadiri dari babarapo mukasuik di dalam masyarakat adapt antaro lain adolah sabagei barikuik :
1.Mailangkan pangangguran > Hari sahari dipatigo,malam samalam diparampek Agak agiehkan jo alemu,namun bajarieh ba usaho
2.Mambateh kakuasoan urang sumando > Abu diateh tungguo,kurang manukuok sentieng mambilei
3.Mailakkan mamintak-mintak > Suku alun baralie,malu alun baragie Ganggam Bauntuok, hiduik bapaduk
4.Manjujuong tenggi martabat padusi> Anak dipangku kamanakan dibimbieng,Elok Nagari dek pangulu, elok rumah dek padusi, Limpape rumah nan gadang
5.Mailangkan sipat manongga > Banyak dibagi ba umpuok, saketek dibagi bacacah.
Ruyuong samo ditarah, sagu samo dibagi
5.Mampatahankan harato bando >Pusako jawek bajawek, sako turun tamurun
Dari niniek turun kamamak,dari mamak ka kamanakan
Gadei batauri, jua batabuih
6.Mailakkan buek maksiat > Laki-laki samalu, padusi sarasan ,Pauleh nan putuih, pauni rumah tuo ,Kawin jo Niniek Mamak, Nikah jo padusi
7.Mailakkan paja-paja talantar > Laweh nyato basibiran, gadang nyato bakabuongan
Jauoh mancari suku, dakek mancari induok
8. Mailakkan kakejaman bapak/ibu tiri dakek anak tiri > Kamanakan Bamamak,tasingguong kanei miangnyo,talantuong kaneirabenyo.
10.Mailangkan kakejaman laki dakek bininyo > Rumah batungganei, suku bapangulu , kampuong batuo.
11.Maniadokan sistim anak angkek .Inggok mancakam, tabang basitumpu ,Tabang bangou kubangan tingga
12.Hiduik bamasyarakat > Duduok sorang basampik-sampik, duduok banyak balapang-lapang ,Duduok ba iyo, tagak ba molah ,Bulek ayie dek pambuluoh, bulek kato dek mupakat ,Tumbilang samo tatagak ,sipade samo ba elo.

PUSAKO.
Didalam adapt tadapek babarapo pusako nan tingkek sakonyo balainan antaro lain macam-macamnyo sabagei barikuik :
1.Pusako Tenggi ( cancang tarah tambang taruko }
-hutan,tanah,ladang,sawah dll.
-galang,cincin,rantei,subang,anteing-antieng,lontin dll.
-ikek,cabang,sarewa lambuok,payuong kunieng,kasuo pandak,banta susun dll.
-carano,guleta,talam,tuduong,soak limo,candei,dulang,surai dll.
-rencong,tombak,padang,ladieng,bajak dll.

2.Pusako Randah ( baru sakali turun dan alun turun tamurun ). Kalou alah tu run tamurun manjadi pusako tenggi dan bilo dipindahkan ka nan lain manja di pusako randah baliek.
3.Pusako Guntuong ( harato pusako dari urang nan indak ado laid an indak ado batali darah lai.
4.Sako / Sangsako adolah gala atou pangkat jabatan nan disandang.

NAN LAIN DALAM ADAT.

BATAGAK RUMAH.
Batagak rumah di Ranah Nata ado dipelok babarpo symbol do’a yaitu :
1.Buah pisang satandan malambangkan supayo banyak katurunan
2.Batang tabu sabatang malambangkan supayo hiduik manih.
3.Sabuah karambie malambangkan umuo panjang.

PAKAYAN :
1.Baju Turki adolah baju batabuo untuok Marapulei nan tabuek dari kain biludu
sirah/kunieng/biru. Ditapi baju dihias jo sulaman banang ameh.
2.Sarewa Guntieng Aceh adolah sarewa barono sirah/itam/biru babantuok ketek ka bawah dan tapi sarewanyo barumbei dan basulam banang ameh.
3.Baju Songket Palembang adolah baju pendek padusi nan tabuek dari kain songket Palembang.
4.Kain Bugih Samarenda adolah kain palikat untuk Marapulei ataou anak daro nan kabanyakan barono sirah,coklat,itam atuo limbayuong.

MACAM ADAT :
1.Adat basandi Syara’ , Syara’ basandi Kitabullah ( Adat dan Syara’ indak ba tantangan )
2.Adat di isi, Limbago di tuang. ( Paraturan manuruik Adat )
3.Adat sapanjang jalan , cupak sapanjang batuong.
4.Syara’ mangato , Adat mamakei ( Adat bahukum kapado Syara’ ).

Atou dapek pulo datur dalam katantuan yaitu :
5.Hukum adat basandi Syara’ (2) Hukum Syara’ basandi Kitabullah
3.Hukum rumah basandi batu (4) Hukum aluo basandi mungkin jo patuik.

ADAT SENI DAN BUDAYO MASO KINI

Kalou kito caliek maso kini,alah banyak bana Adat Istiadat,Seni jo Budayo tu nan barubah. Mungkin dek karano adat tu indak tatulis dan di undangkan, mako nyo adat istiadat,seni jo budayotu dipakei sa kandak hati ajo. Memang ado juo adattu nan bisa tarui dipakei,ado nan alah lusuoh dan ado pulo nan tatap rancak kalou dipakei. Barikuik kami sampeikan babarapo adat dari daolu nan rancak di pa kei antara lain nan kini alah bageser dek jaman atou masuoknyo budayo lain.

1.Mainbou.
Kalou jaman daolu untuok maimbou sanak famili koun karabat,jiran bada kek ditantukan pado wakatu rapat sakoun. Nan biasonyo adolah niniek ma mak atou mande ( sapasang ) nan sangajo diutui sabagei talangkei jo mamba ok tampek sirih (kamba). Tapi iko kini alah bageser dan nan ma undang ka dang bukan urang dalam dan caro maundangpun juo alah bageser. Kini ma un dang cukuik di lapou kopi,dimusajik,ditapian mandi sambie tacirik. Babaju boksen sajo,basuo ditangah jalan,alah bisa maundang hajat.

Bapakat sajopun kini alah barubah. Kalou daolu bapakat ado jiwa gotong royong sa um pamo samo-samo mancari kayu,manyaliek manjamuonyo dan ado pulo karajo tu diambiek masieng-masieng saumpamo nan mancari cubadak,mancari ba tiek,paku,pisang mudo. Urang-urang dakek biasonyo ma ambiek bagian antaro lain saumpamo kambieng,bareh,karambie dll. Kiniko , urang koun kirabat nan musti baragie bisa lapeh dari baragie dek banyak ma agie urang lain nan baru sajo sabantako datang ka kampuong kitoko. Itulah makonyo maso kiniko tangguongjawabtu alah bakurang antaro mamak kama nakan,urang sumando,ipa baipa dan ipa bisan. Urang nan saharusnyo tukang sorongkan puntuong bisa sajo manjadi tamu undangan. Dapek kito maklumi basamo di jaman dolu bahwa maimbou malim sajo itu tajadi duo kali. Sakali imbou baso-baso dan kaduo imbou nan iyo-iyo. Bilo imbou kaduo indak da tang,mako dapeklah upek puji. Kini lain rononyo, babaso-baso ajo alah datang dan itulah mangkonyo sanang bana maundang kini. Alangkah ran caknyo caro iko dipatahankan dan ado pulo nan paralu diubah. Bayangkan sa jo,sakali basalam palieng tidak “ Limo Ribu “ dan bagi nan indak bakepieng tantu sagan pai dek karano malu indak basalam jo urang punyo hajat.
2.Jamuan :
Jamuan jaman daolu, jenang alias tukang tatiengnyo ajo adolah urang ta tantu nan alah dapek sertifikat dari urang tuo-tuo sabagei jenang alias tukang tatieng. Kini siapo sajo alah bulie manatieng. Tampek ma edangpun kini indak tantu lei. Kalou daolu,satiok pamedangan gadang musti pakei sap ra ( bukan shaff ra alisyahbana – red) yaitu kain putieh barasie nan panjang yaitu aleh pamedangan tampek pinggan mangkuok jo pirieng dilatakkan. Wa katu “ Jamba Anyuik “ itu adolah sarupo nasi ramas nan diuluo antakan da kek nan datang, dan biasonyo nasi jo gulei cubadak,paku paranca lokan atou pisang mudo dan panggang lauok masiek. Kiniko pado wakatu jamba anyuik, gulei dagieng,randang jo tumi alah di edangkan. Itulah mangkonyo undangan labieh banyak datang wakatu jamba anyuik dari wakatu banikah. Nan bedo nyo,ado pulo nan maniru-niru caro Barat nan dikecekkan ala Parancis yaitu ma ambiek masieng-masieng nasi didalam meja pamedangan. Itu caro nan bi sa dipelok adolah dalam acara mamiri dalam musyawarah/rapat. Caro nasi jamba anyuik adolah “ Baragie “, bukan “ Ma Ambiek “ tapi diambiekkan. Kalou caro ala Parancis,pasti sajo urang nan indak baragie/basalam agak sa gan-sagan maambiek,sadangkan karajo alektu dasarnyo dek ado mangko babu ek ,sasuei jo basonyo yaitu Baralek dan bukan ma arokkan paragie,tapi mana rimo paragie. Baragie itulah paragie dan bukan ma ambiek (ala Panacis). Caro jamuan jaman doluko paralu dipatahankan.
3.Sumando.
Urang sumado di Ranah Nata musti lewat pintu gaduong jo pancuongsoa dan satiok urang nan sumando musti patuoh diadat istiadat nan balaku dan bukan mambaokkan adapt istiadatnyo dari nagari asalnyo (kalou urang lua). Dimano bumi dipijak,disitu langik dijunjuong. Datang sumando jo adat isti adapt dan pulangpun musti jo adat istiadat pulo yaitu datang nampak muko, pulang nampak pungguong. Kiniko, indak tantu manantu inyo alah banikah jo anak gadih Ranah Nata,tapi indak manyuruok dibawah pintu gaduong do. Contoh alah banyak kajadian, sa hari sudah baralek, anakdaro dibaok tabang jo alasan nandak baralek dikampuong laki-laki atou mangaja karajo. Parkawi nan adolah mampatamukan duo koum kirabat manjadi satu untuok saling mangatahui. Dimano dapek taunyo siapo mamak,mande,ipa jo bisannyo,sa dang si marapulei ampieng-ampieng tau jo mintuonyo lei. Pado wakatu mam patamukan ( manjalang ),anak daro alah dibaok tabang lindang bak cando anak di pajuabalikan sajo. Hantaran bukan “ bali anak “,tapi sumbangan sila ki-laki dakek padusi yaitu bantuan maadokan paragat rumah tanggo jo bantu an alek saketek.

Namonyo hantaran yaitu ma antakan supayo dapek sumando waloupun kaduduokkannyo “ abu di ateh tungguo “. Di Ranah Nata nan balaku suman do dek karano system matriachaat “ Bundo Kanduong “. Anak gadih Ranah Nata indak bisa dijujuo dalam artian dibali,tapi laki-laki Ranah Nata bi sa manjujuo kanagari lain “ mambaok anak daro “ dan iko jarang bana basuo karano indak pana “ bini dibaok karumah nanggaek “. Minantu atou urang su mando adolah “ abu diateh tungguo “ nan kuasonyo baulayat “ sapadan biliek”dan jadi “ tukang sorong puntuong “ katiko ado alek. Kiniko sabagian urang sumando alah bakuaso diateh rumah tuo,sadangkan nan bisa inyo baku aso adolah rumah “ cancang tarah “ sandiri dan kalou bapisah manjadi hak milik bini jo anak-anaknyo, dek karano barang diam (indak bagarak). Baru sa jo tajadi tgl.10 Mei 2007,urang sumando mambaok sagalo harato “gono gini “ pulang kampuong dek karano padusinyo alah maningga dan indak pulo batu ne. Apoko alah dibayienyo utang nagari jo bagian padusinyo nan maningga ??

Disikolah lataknyp adat istiadat nan paralu di “ UNDANGKAN “ baban tuok paraturan nagari. Kok indak sanggup mamatuihinyo,mangapo disuruiki pintu gaduong jo pansuong soa Ranah Nata ? Bak itu juo nan mamacik un dang-undang musti adie dan jangan basipat “ Balah Batuong “, katiko didado dibusuongkan,tiko dimato dipiciengkan dan tiko diparuik dikempuikan. Ka dang ado alasan dek pamili,mako disikolah latak undang-undangtu yaitu un dang-undang hukum jo juabali indak mamandang pamili. Dimano bajalan hu kum jo jua bali kalou mamandang kapamilian ? Payah latu….