Entri Populer

Minggu, 03 April 2011

KAMUDI DI RUSUOK

KAMUDI DI RURUOK
Panyakik Mintuo dakek Minantu.
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana
Kamudi di Rusuok adolah suatu panyaki nan banyak kumannyo atou virus kato urang kinin. Nan biaso mangarajokannyo adolah Umak-umak nan baru sajo mamparalekkan anaknyo,mako jadilah inyo sabagei MINTUO. Panyakik ko adolah caro manasehati anak nan baru kawin jo nasehat nan buruok – buruok untuok manuntuik “ banyak pamintak an “ dakek Minantu, tapi indak mancaliek kadaan minantunyo, apo lai baru sajo manjadi MATAPULEY. Kalou kito mancaliek zaman daolu, sabalun ado paja ketek. Minantu disanangkan, ditanak diguleikan,tapi balanjo rokonyo tantulah inyo sandiri mancarinyo dan tantu sajo dimintak dakek nan gaek nyo. Pangalaman panulis wakatu pai Sumando (Sudaro Manjadi Dosanak) di Pulou Rupiah tahun 1976, mulei bulan Juli 1976 sampei bulan Juli 1977 (sataun) ambo disanangkan dek Mintuo ambo, waloupun inyo sorang “ Jando Pansiunan “. Pindah ka Simpang Ampek, barulah MANDIRI yaitu MANCARI JO MANDI SANDIRI alias mancari balanjo rumah tanggo sandiri. Kalou kito barado di daerah Mudiek, kutiko alah ba paja ketek di haruskan managakkan “ CANCANG TARAH “ sandiri, supayo status Sumando dapek ilang karano alah kapalo kalurga sandiri yaitu bapisah dari lingkuongan Urangtuo atou Mintuo. Jadi mau tak mau panyakik Kamudi di Rusuok agak payah bajangkiknyo, sabab nan mandatangi hanyolah ANAK MINANTU nyo lai. Dek karano kamudi di ruruok ko talampou “ SUNGKIK JO KABIE , SA INGGO BIDUOK PINCALANG JADI KARAM “. Ba’an nan ka mancukie kareo anak minantu, sabab alah bajauohan tampek, waloupun saketek-saketek ado juo, tapi bisa di inok di manuongkan bana iyonyo. Cubo kito pikiekan, alun lai “ NAIEK PAMBALI , ANAK ALAH DI AGIE KAMUDI DI RUSUOK “.
Akienyo dosanak kasadonyo,dangakanlah lagu KAMUDI DI RUSUOK nan di dendangkan dek Rhina Syahfitrah dalam album SINDEN MESIR “ ACEH SITOLI “ Arr.ADI CS, PRODUKSI “ SRY RECORD “ RANAH NATA.

BATANDANG

BATANDANG

Babagi Cetak jo Pandang
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana

Batandang adolah baso Melayu Pasisie Ranah Nata dank ok di Indonesiakan bararti silaturrahmi atou bakunjuong dan mandatangi kawan karumahnyo. Batandang indak samo jo Manjalang, sabab Manjalang adolah lanjuiktan dari acara Baralek. Si Anakdaro maupun Marapuley nan ka tahu sia Mamak,Mande,Angku jo Uci, Ipa bisan jo Pambayan masieng-masieng tipak. Sadangkan Batandang adolah salero kandak hati nan mungkin sajo di salah gunokan dek karano bukan sajo untuk bakunjuong silaturrahmi, tapi juo untuok mampakecekkan urang. Jadi Batandang adolah labieh gadang mudaratnyo daripado manfaatnyo. Mangapo indak ..???
Kok alah basuo induok-induok, apolei di balerong rumah, di tapian mandi jo manyasah, di pondok sawah atou ladang, nan ka tajadi cetak lamak untuok BABAGI CETAK JO PANDANG alias BATANDANG. Apak-apak pun indak juo kalahnyo, sambie minum kopi atou mananti masuoknyo wakatu sholat Isya, sasudah sholat Mugarib duduok di palanta Musajik mampakecekkan kawan atou konco palangkinnyo sakalipun. Dek karano karajo ko kato Ugamo adolah ibarat mamakan dagieng kawan nan di pakecekkan, makonyo banyak umak-umak jo apak-apak nan suko.
Nan labieh parahnyo adolah induok-induok nan tagalong PADUSI yaitu PA ADU-ADU SI nan duduok di janjang sambie mancari kutu kawannyo. Sambie maninde taluo kutu nan ado di kapalo, tantu sajo kapalo ma angguok-angguok nan disangko kawannyo nan maninde tu dek lamak carito, padahal dek tinde kutu nan talapou dareh atou kareh. Nan labieh aneh jo ajaibnyo adolah kutiko di adokan wirid Yasin, kutiko sambie mananti kapalo sukunyo alun masuok atou edangan alun talatak , disambiekan pulo mampakecekkan aciek-aciek kawan sapangkeknyo. Kalou dolu urang mampakecekkan untuong jo paruntuongannyo, tapi kini mampakecekkan rumah tanggonyo sandiri, mambahas sinetron nan alah ditonton, wealoupun indak mambari “ tuntunan “, tapi lasak bak kato induok-induok tu. Sadangkan apak-apak nan biasonyo masalah bola.
Jadi , kalou bisa cubolah kurangi “ MAMPAKECEKKAN URANG TU “ DAN LABIEH ELOK MANGAJI HUKUM UGAMO UNTUOK SALIENG MANGISI. ITUPUN ADO JUO BATEHNYO, BUKAN MAMPAKECEKKAN SIA NAN BAKUNUT, MANAMPUONG BADO’A, NAN INDAK BAKAIN SHOLAT, MATI INDAK BATALAKIN, SIA NAN INDAK BASUDAKAH KAJI JO KANDURI, TAPI KAJILAH SIA NAN ALUN SHOLAT ATOU SUMBAYANG. KINI BUKAN MASONYO MAMBINCANG KHILAFIYAH TETEK BENGEK, TAPI MARI SADARKAN UMAK-UMAK JO APAK-APAK SARATO ANAK KAMANAKAN NAN INDAK PANA SHOLAT. KALOU KITO PARATIKAN SHOLAT JUMA’AT SAJO, LABIEH BANYAK URANG DI LAPOU KOPI, BARANDO, TAPI PASIE ATOU TAMPEK LAIN DARIPADO DI MUSAJIK. PADAHAL NAN INDAK SHOLAT TU ADOLAH ANGKU-ANGKU, UCI-UCI, NANAK-NANAK, APAK-APAK DAN NAN MUDO-MUDO. MANGA ALAH BACUCU ATOU BARANAK PINAK ALUN JUO MANGANTUIK I TIMUO LEI ????. MUNGKIN SAJO DEK KATURUNAN KARANO NAN GAEKNYO PUN BAK ITU JUO PARANGEINYO.
ITULAH MANGKONYO BABEDA URANG KALAUIK JO KASAWAH DOLU JO KININ. URANG KALAUIK, SABALUN PAI KA LAUIK INYO SHOLAT SHUBUOH DOLU DAN PULANGNYO MANGAJAI LURUOH. BAK ITU JUO URANG PASAWAH. WAKATU LURUOH DIJADIKAN UNTUOK BARANTI ,MAKAN SIANG JO SHOLAT, WAKATU ‘ASHAR UNTUOK ISTIRAHAT DAN MANGARAJOKAN NAN ENTIENG-ENTIENG DISAWAH LADANG JO KABUN. KINI KO KALAUIK BULIEH PAI PABILO SAJO DAN INDAK MANGANA HARI JUMA’AT LEI. DOLU HARI JUMA’AT DI HORMATI JO PERERI KALAUIK. BAK ITU JUO DI BULAN PUASO, PAYAH MANCARI NAN BAPUASO KARANO INDAK TALOK KATONYO. KOK DI ETONG-ETONG DOSO NAN INDAK PUASO, MUNGKIN LABIEH BANYAK DARIPADO LAUOK NAN DAPEK DI LAUIK, BA’A RAKAT KA BANYAK DAPEK TAPI INDAK PANA BATARIMO KASIEH.

Salanjuiknyo, dangakan dalam tulisan sabuah lagu dibawah ko nan ambo karang sandiri yaitu ;
Induok –induok pai batandang
Babagi cetak samo pandang ,
Baiek di rumah atou diladang
Dipakecekkan sorang-sorang

Sia nan lalu di pakecekkan
Angguok ma angguok iyo-iyokan
Baiek buruok di curitokan
Lamak mamakan dagieng kawan

Reff …
Nan bedi duduok di janjang
Cari kutu tinde – tindean
Sia nan lalu atou nan pulang
Di pakecekkan karu-karuan

Iko panyakik di masyarakat
Banyak mudarat dari manfaat
Batandang untuok silaturrahmi
Itu nan elok cari Islami

( SRY – 19042010 ).

Akienyo, bo sarankan kadakek KONSI WIRID YASIN DIMANO SAJO, JANGAN PAISI PARUIK JO PANCUKIE GIGI SAJO NAN DI SADIOKAN, TAPI SADIOKAN JUO LAH PAISI HATI JO PANCUKIE TALINGO YAITU PANGAJIAN UGAMO (KULIAH/CERAMAH), SEBAB ITU BUKAN CARO MUHAMMADIYAH, TAPI ADOLAH “ CARO ISLAM “. MANGA TAKUIK DI MUHAMMADIYAH MANJADI PANGIKUIK NABI MUHAMMAD DAN SABANYO KALIAN JADI PANGIKUIK SIAPO … ???
Tarimo kasieh untuk kasadonyo, bialah sanak sudaro berang dakek ambo,tapi iko adolah kanyataan.
Tasarah lah … !!!

Jumat, 01 April 2011

KULILIENG NATA

KULILIENG KABUPATEN ranahNATA
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana
Kalou kito raun bakulilieng di calon Kabupaten ranahNata nan di pelok Kabupaten Pantie Barat Mandaelieng ( Pabarling ), banyak tadapek babarapo potensi nan manjadikan Kabupaten ko kayo,waloupun mungkin nan labieh kayo adolah Pangusaho, baiek bakabun,baladang,mambukak tambang atou lainnyo.
Manuruik buku Madina nan Madani nan dikarang dek Pak Drs Basyral Hamidy Harahap , di Kabupaten Madina banyak bahan galian sasuei jo laporan TJ Willer,mantan Asisten Residen Mandailing Angkola. Dari bahan galian di Madina tu tadapek bahan galian nan masuok ka Ulayat Ranah Nata antaro lain adolah sabagei barikuik :

1. Batubara di Desa Ranto Panjang ,Lubuok Kapunduong Kecamatan Muaro Batanggadih deposit kiro-kiro 11.000 ton dan Desa Gotieng Kecamatan Batangnata.
2. Gambuik di Desa Batahan Kecamatan Batahan.
3. Ameh di Sungei Batanggadih, Sungei Batangnata, Desa Sinunuokan Kecamatan Sinunukan.
4. Timbago di Sungei Batangnata nan mangalie ka Kecamatan Batangnata, Linggobayu dan Nata.
5. Perak di Desa Sungei Batang Lobu di Kecamatan Batangnata.
6. Mangan di Kecamatan Batangnata.
7. Serpetin di Desa Bangkelang Kecamatan Batangnata.
8. Talk di Desa Muarosoma Kecamatan Batangnata.
9. Batu mulia di Desa Muarosoma Kecamatan Batangnata.
10. Sarang Unggeh Layang (Walet) di Desa Tabuyuong, Ranto Panjang yaitu Sungei Pinang,Sibarasok, Gua Lombang jo Gua Dolok, Kecamatan Muaro Batanggadih.

Andei lakeh tagaknyo Kabupaten Pantai Barat Mandaelieng ( Pabarling ) tu, mungkin Kabupaten baru ko nan ka kayo rayo, talabieh panguaso jo pangusaho, bialah kito rakyat biaso ko jadi kuli di tanah kalahiran sandiri, asakan Ranah Nata maju,lanca jo kondusif. Itu, kalau panguaso atou pangusaho nan bahati baiek nan pandei batenggang raso kadakek masyarakat nan mawarisi tanah ulayat nenek moyangnyo tu, kok indak tantu “ Gigik Jari Sajo “.
Sabagei contoh nan jaleh, barapo lawehnyo tanah ulayat Ranah Nata nan alah di kuasoi dek Panguaso jo Pangusaho, barapo baru nan alah manjadi peserta petani plasma ??? Memang ado nan baciloteh mangecekkan plasma tu artinyo “ PALASEK MANANAM “. Sabananyo bukan dek palasek mananam, tapi modal untuk mambukak jo manaruko rimbo tu bana nan indak ado, waloupun nenek moyang ma untuokkan tanah ulayat tu untuok mancari hiduik dalam kahiduikpan diateh dunia ko. Wakatu daolu, banayak masyarakat nan jadi pancari rotan,kumanyan,kapuo,manou, ma arik kayu, malukah dan lain sabageinyo inggo ba malam di dalam rimbo tu, tapi kinin bahan-bahan mato pancarianko alah hilang ditandehkan dek parusahaan, baganti jo batang kelapa sawit.
Sapanja
ng jalan pantei barat alah panuoh dek tanaman kalapo sawit dan baik itu juo di rimbo-rimbo lainnyo nan ka manggadangkan namo Ranah Nata, tapi bukan punyo Ranah Nata.
Katiko panulis barado di Singkuang mambali oleh-oleh “ Salei Limbek “, si panjua salei limbek tu mangecekkan, salei limek tu datang dari Batang Kapeh, sadangkan nan tanamo adolah “ salei Limbek Singkuang “. Kok adolah urang Singkuang ko nan sakik dan ubeknyo adolah salei limbek, nan sakik tu na ka mati nyo lai, sabab si Singkuang indak ado balimbek lai. Kini pangabek bukan jo rotan lain, tapi baganti jo tali taiyin atou palastik, Untuonglah alah banyak masyarakat nan indak mampagunokan kumanyan,rotan atou kapuo, jadi indak tapangapo lai do.

DUO PERDANA MANTARI

DUO PERDANA MANTARI
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana
RANAH NATA nan manyandang duo gala yaitu Natal nan dipelok dek banso Si Patokah ( Portugis ) dan Natar nan dinamokan dek Ulando dan Anggarey ( Belanda dan Inggeris ) , alah mampunyoi “ DUO PERDANA MANTARI “ yaitu Sutan Sjahrir si Perdana Menteri Negara Kesatuan Republik Indoensia dan Muhammad Natsir Sutan Sinaro Panjang, Ketua Umum Dewan Dakwah Islamiyah Indonesia ( DDII ).
Sutan Sjahrir mandapek predikat Pahlawan Nasional Kemerdekaan dengan Surek Kaputusan Presiden Republik Indonesia No.76/ 1966 tgl.9 April 1966. Baliau lahie di Padang Panjang pado tgl.5 Maret 1909 dan maningga di Swis pado tgl.9 April 1966. Inyo managakkan Jong Indonesia, kamudian manjadi Pemuda Indonesia dan pado wakatu Japang inyo maadokan palawanan basamo Mahasiswa, dan dimaso Orde Lamo, Syahrir ditangkok karano dituduoh sakongkol untuok mambunuoh Presiden Soekarno, karano inyo mambina Partai Sosialis Indonesia. Anak dari pasangan Muhammad Rasyad gala Maharajo Sutan bin Sutan Leman Palindih jp Puti Siti Rabi’ah binti Sutan Sulaiman jo Puti Johar Maligan ko marupokan cicik dari Raja ke-7 Ranah Nata yaitu Tuanku Besar Si Hintan yaitu katurunan dari Sutan Kabidun, Bak itu juo Sutan Takdir Alisjahbana. Baliao kawin jo Siti Wahyuna SH pado tahun 1951 jo anak-anaknyo Ir.Kriya Arsyah dan Dra.Siti Rabi’ah Parwati sarato babarapo anak angkeknyo.
Sadangkan Muhammad Natsir adolah Urang Sumando di Ranah Nata karano kawin jo Anak Gadih Nata banamo Nur Niar binti Sutan Barumun,suami dari Siti Baheram binti Tuanku Lareh Kamang, anak dari Puti Jamiah binti Sutan Muhammad Nata, suami dari Puti Syamsiah. Sadangkan Sutan Muhammad Nata adalah anak dari Rajo Tuanku Si Hintan jo Puti Junjuong Nai Mangatas.
Adopun Muhammad Natsir adolah anak Idris Sutan Saripado jo Chalidjah Cahniago. Awal sikolahnyo adolah HIS di Padang tingga basamo kakaknyo Siti Puti Rabi’ah , kemudian MULO dan tahun 1927 masuk AMS. Pado tahun 1923 , baliaou managakkan Jong Isameten Bond (JIB) dan tahun 1932-1942 manjadi Direktur Pendidikan Islam dan tahun 1942-1945 manjadi Kepalo Biro Pendidikan Kodya Bandung. Sadangkan pado tahun 1945 – 1949 manjadi Menteri Penerangan Kabinet Sjahrir I dan sarato Kabinet Hatta I. Kamudian pado tahun 1958 manjadi Katua Partai Masyumi dan tahun 1950 – 1951 manjadi Perdana Mantari sasudah Sutan Sjahrir manjabat Perdana Mantari I dan II. Kudian pado Pemilu I manjadi Anggota DPR inggo tahun 1960. Akienyo pado tahun 1967 sampei tahun 1993 manjadi Ketua Umum Dewan Dakwah Islamiyah Indonesia inggo wafatnyo tgl.6 Pebruari 1993.

Senin, 21 Maret 2011

LAPAN PARINDUAN


Syair Riwayat

LAPAN PARINDUAN
Oleh Shaff Ra Alisyahbana

Dengan Bismillah kami curito
Curito lamo waktu daolu
Di Ranah Nata asa bamulo
Taruko ranah supayo maju

Iko curito Lapan Parinduan
Asal muasal ado Kerajaan
Ranah Nata tampek tumpuan
Hinggo badiri anam Kerajaan

Bamulo abad ka anam baleh
Ibnu Bathuthah datang nan jaleh
Rampah-rampah baliau galeh
Satiok dibaok salalu tandeh

Wakatu datang ka Ranah Nata
Ado urang di hukum dera
Rengek tangih di ateh bukik
Ka baso Arab baliau rakik

Ranah Nata arang di ateh bukik
Baso Arab nan indak sulik
Ibnu Bathuthah mamelok namo
Sampei kini tasabuik juo

Kini banamo Bukik Bandera
Tampek tahukum dilacuik dera
Haji Sham Pho Boo nandak singgah
Di puncak bakibar tiang bandera


PARINDUAN PARTAMO

Datang Datuak Imam Basya
Saparinduan di Ujuong Gadieng
Lalu masuok ka Ranah Nata
Padang Malako kalua ladieng

Ratiah Raani Gumilah Hindun
Di Malako tampek bahimpun
Tingga disitu ba puluoh tahun
Sambie baladang jo bakabun

Masuok nan dari Kualo Tuo
Biduok tambangan masuok muaro
Lalu singgah di Tanjuong Bungo
Labuohan Ajuong sampei Malako

Rajo nan Sutan di Indopuro
Taruko ranah di Linggo Bayu
Baok dosanak sado-sadonyo
Di bateh ulayat Muaro Salayan

Tuanku Basya nan Tuo
Itu namo rajo ka duo
Anak tuo Sitty Ratiah
Datuok Basya nan katigo

Datuok Basya kawin jo Baruaci
Anak tongga si Rajo Gunuong
Tuanku nan Kusuik si Tamamusi
Rajo ka ampek mamacik kampuong

Tuanku Basya Sutan Sailan
Rajo kalimo di Ranah Nata
Sutan Iskandar rajo ka anam
Anak dari Puti nan Kalam

Tuanku nan Kusuik anak Gumilah
Sutan Sailan anak si Puti Tuo
Jadi Tuanku di Ranah Nata
Manyusuok ranah jadi ba mayo

Tuanku Si Intah rajo katujuoh
Kasalapan urang nan di jujuoh
Nahi Mangatas si Puti Junjuong
Padusi patamo mamacik kampuong

Kasambilan Sutan Muhammad Nata
Anak rajo Tuanku Si Intan
Rajo Hidayat kasapuluoh tahta
Mamimpin ranah supayo aman

Kasabaleh Tuanku Marah Himpun
Duo baleh Muhammad Arif Tuanku Paniun
Sutan Sri Dewa ka tigo baleh
Itu tacatat di dalam sejarah nan jaleh

Rajo Hidayat anak Sutan Salim
Anti Ulando kolonial zalim
Marah Himpun anak Si Kambuik
Dalam tarombo jaleh tasabuik

Muhammad Arif anak Gando Dewi
Sutan Sri Dewa anak Sutan Anjuong
Tigo baleh rajo Pandeka Nagari
Harago diri si Bundo Kanduong

Parinduan Kaduo

Di Linggo Bayu lain curito
Rajo nan Sutan rajo patamo
Kaduo Bandaro tigo Rajo Gunuong
Asik manyusuok ranah jo kampuong

Rajo ka ampek Tuanku nan Mudo
Kalimo banamo Tuanku Bagindo
Tuanku nan Mudo anak Rajo Gunuong
Di Linggo Bayu di bina kampuong

Tuanku Bagindo anak Puti Baruaci
Cucu nan dari Sitty Ratiah
Rajo Bujang Tuanku nan pangganti
Tuanku ka anam yon an di sembah

Rajo ka tujuoh si Marah Himpun
Kalapan Sutan Muhammad Amin
Di Lingga Bayu ranah sa rumpun
Supayo hiduik samakin tajamin

Sambilan Sutan Muhammad Yakub
Muhammad Zahab nan kasapuluoh
Sapuluoh rajo nan alah cukup
Manjadi tungkek sarato suluoh

Sambilan sapuluok kakak baradiek
Samo pandei jo samo cadiek
Lingga Bayu samakin manariek
Itulah curio nan di baliek – baliek

Parinduan Katigo

Nan datang dari Indopuro
Parinduan katigo di Batahan
Sutan Rangkayo Rajo Dirajo
Di Kampuong Godang Kerajaan

Kaduo Sutan Mangatimbuong Dilauiktan
Ibrahim Natarap dari Aceh Salatan
Koto Labu ulayat Batahan
Di Sapabolo tingga saparinduan

Duo parinduan nan dapek tarombo
Mangkonyo jaleh anak siapo
Anam parinduan alun basuo
Singkek sajo data nan ado

Parinduan Ka ampek

Parinduan ka ampek di Simpang Sao
Kerajaan Kinondom namo
Sutan Tiansyah nan dari Bangkahulu
Manyusuok ranah supayo maju

Kaduo namo Rajo Makhutur
Katigo banamo si Rajo Nazir
Simpang Sao manjadi makmur
Pindah ka Bintue karano banjir

Rajo ka ampek si Rajo Tuo
Kalimo Rajo Mudo Maramik
Kerajaan Kinondom di Simpang Sao
Ka Bintue mangkonyo bangkik
Parinduan Kalimo

Rajo Merangkat parinduan kalimo
Kerajaan Singkuang dibari namo
Rajo Rasa Murung rajo kaduo
Lukman Daulay rajo nan katigo

Ka ampek rajo Janda Mora
Ka anam banamo Tohar Daulay
Ranah Singkuang yo tanah baru
Sham Pho Boo mamelok mamulei

Rumah Gadang batiang gadieng
Tulang pungguong paus sandi rumanyo
Tonggak di ukie bahannyo tarieng
Sampei kini nan tatap tanamo

Parinduan Ka anam
Si Hitam Lidah Rajo di Angkola
Parinduan ka anam di Batu Gajah
Rajo Badurraman jo Badurralam
Bakureh tanan di Simpang Talam

Rajo ka ampek namo Si Poncan
Kalimo banamo Nali Marah Sutan
Disiko banyak patuong arca tasimpan
Ka kontler Ulando di pajua balikan

Parinduan Katujuoh

Parinduan katujuoh dari Payakumbuah
Si Jebak nan bagala Rajo Barat
Isterinyo banamo Simanah Sinantiku
Dari Sungai Hampar Sumatera Barat

Syekh Abdul Fattah anak patamo
Lahie di Nata tujuohbaleh nol tigo
Sinansilih umak dari anak-anaknyo
Dapek anak sampai ba limo

Nan tuo banamo Hajjah Nampisah
Kaduo banamo Haji Abdurrahman
Anak katigo namo Hajjah Hasnah
Duo laki-laki tigo parampuan

Syekh Abdul Jabbar anak ka ampek
Kalimo banamo Hajjah Khadijah
Masuok kaluarga nan mandapek
Tingga bamukim di Ranah Nata

Syekh Abdul Rauf adiek Abdul Fattah
Anak baram[ek nan samo banyak
Syekh Muhammad Alwi jo Ahmad Zaidi
Cayo Ameh sarato jo Cayo Dani

Muhammad Alwi nikah jo Gandam Dewi
Cayo Ameh nikah jo Rajo Hidayat
Rajo kasapuluoh Cayo Ameh permaisuri
Anak Puti Junjuong rajo nan hebat

Syekh Abdul Fattah Ulama Terkemuka
Tacatat di tingkek Sumatera Utara
Abdul Fattah Mardiah jo Malik Baleo Nata
Nan di abadikan Ulama Sumathratus Tsamalia

Syekh Abdul Rauf Abu Tarala
Guru Silek di Taluok Mambang
Tasabuik namo jo Silek Nata
Sampei kinin tarui bakambang

Syekh Imam Bosar jo Abdul Manan
Syekh Marancar Tamang jo Bentieng
Muridnyo banyak sampei ka Sidimpuan
Dalu-dalu Sipirok sakitar Mandaelieng

Parinduan Kasalapan

Parinduan kalapan namo Abdullah
Dari Muara Mais di Kotanopan
Syekh Abdul Malik Baleo Nata
Bagala Angku Surau urang imboukan

Hajjah Thaibah isteri partamo
Dapek amanah baranak ampek
Hajjah Habibah padusi kaduo
Baranak tujuoh nan padek – padek

Syekh Abdul Fattah tariqat Naqsabandiah
Di Surau Tambak mangaji Alif Ba Ta
Tuhfatur Raghibin Fiqih Tashauf Melayu
Itulah karangan nan ba bantuok buku

Lain Abdul Fattah Pagaran Sigatal
Lahie di Palak Taleh Sumuo Batu
Dari Mandaelieng datangnyo asal
Jadi murid Abdul Fattah Sinantiku

Pandam pakuburannyo di Banja Aceh
Anam kaluarganyo di Palak Taleh
Baliau bakubuo di Pagaran Sigatal
Pulang ka kampuong nagari asal

Ikolah syair Riwayat Lapan Parinduan
Dikarang dalam maso bulan Ramadhan
Badasarkan tarombo jo buku bacaan
Salasei di pertengahan Syahrul Furqan

Jikok tadapek kato nan salah
Atou dak ado dalam silsilah
Nan jaleh dapek jadi sejarah
Bulie di baco sa Nusantara

Sakian sajo syair bo buek
Kok nan salah tolonglah ingek
Bisa di rubah sabalun sasek
Supayo urang jangan marimbek

Di kesenian alah tasirek
Tari Salapan nan kito buek
Salapan silsilah tarombo singkek
Bulie di baco supayo dapek

P e n u t u p

Eeekkkkkk ………

Kok ado kaki nan tajingkek
Kok ado kato nan taloncek
Kok ado hati nan taketek
Kok ado muko nan tabondek
Kok ado raso nan tajilek
Kok ado tangan nan taresek
Kok ado pungkang nan tapek
Kok ado pandang nan takilek
Kok ado sianyang nan tasasek
Kok ado kecek nan mangalasek
Kok ado janji nan lupo ingek
Kok ado pangaja nan kurang tapek
Kok ado sakik nan alun dapek ubek
Kok ado lampang nan agak tadangek
Kok ado lacuik nan tarimbek
Kok ado pananguongan nan sangek
Kok ado karajo nan kurang alek
Kok ado suruoh nan talambek
Kok ado pituah nan indak sarek
Kok ado manuong nan talonek
Kok ado tingkah nan tajongkek
Kok ado parangei nan tajungkek
Kok ado sipak nan tapek

………… Ingek
Kito alah batambah gaek
Kubuo samakin dakek
Umuo samakin singkek
Usao samakin papek
Tanago kian kerek
Jalan lah maresek
Kulik manyumbuo urek
Sifat alah sarupo acek
Elok jalimek
Jan suko ma upek
Cikaroi tetek bengek
Urang di pakecek
Amal saketek
Doso maningkek
Lincie cando limbek
Harato balipek
Jo jalan sasek
Jabatan bakilek
Sogok bakabek-kabek
Caro mamikek
Sabalun talambek
Doso lakek
Akie kecek …………………………..
………………… Mari kito makan katupek
Lamang tapei sarato lapek
Ayie kopi pakek
Ataupun bandrek
Asa jangan kito mancacek
Singgah ka Simpang Ampek ………………...
Dakek rumah Etek
Jo Piek Enek

Kamis, 17 Maret 2011

PUTI BAGEREY


PUTI BAGEREY
Lambang Bundo Kanduong Ranah Nata
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana


Puti Bagerei adolah sabuah palambang Bundo Kanduong di Ranah Nata yaitu manunjuokkan di Nata balaku garis katurunan dari pihak umak. Puti Bagerei marupokan salah satu dari menan-menan nan dipasang di tampek palaminan Anakdaro maupun Marapulei wakatu di adokan acara Bara lek di Ranah Nata.

RANAH NATA ,adolah sabuah wilayah tanah nan data atou tanah karajaan,dimano pado maso kadatangan saudara Arab nan banamo Ibnu Bathuthah,baliaou mandapek’i suatu kajadian,dimano wakatu itu ado sorang nan dihukum dera(lacuik) diateh sabuah bukik, sahinggo “ turo di ateh bukik tu “ diabadikannya manjadi namo kampuongtu yaitu “ Ranah Nata “. Bak itu juo asa muasa datangnyo Datuok Imam jo Indo Sutan dari Ujuong Gadieng sarato duo urang sanaknyo Puti Ratiah jo Puti Rani. Urangtu mambaok sabingkah tanah, saikuo anak buayo dan satagiek ayie. Dimano tanah nan dibaoktu sasuei jo tanah nan di dapek’i,disitulah urangtu mambugo tanah untuok tampek diam.Ranah Nata adolah tanah nan sasuei untuk tampek diam urangtu. Kutiko sadang malapehkan litak sambie makan disa

buah tanjuong nan banamo Tanjuong Bungo dakek Kualo Tuo, Datuok Imam mambuek sarangkei pantun nan babuni :

Daun pauoh daun barambang
Bungo tanjuong di padeta,
Dsari jauoh kito datang
Sampei ka kampuong Ranah Nata

Lauik laweh di Ranah Nata
Alang lauik manyembah ikan,
Pueh hati duduok basanda
Paruik kanyang sasudah makan

Natal kinikolah Datuok Imam mandirikan Kerajaan Ranah Nata nan dibantu dek adieknyo Puti Ratiah jo Puti Rani dan inyo manjadi Rajo Pa tamo di Ranah Nata.Sadangkan Indra Sutan mambugo Malako manja dikan Karajaan Linggo Bayu dan inyo pulo sabagi rajo patamonyo. Salanjuiknyo rajo kaduo adolah Datuok Basya nan Tuo yaitu kamanakan Datuok Imam yaitu anak Puti Ratiah.Rajo katigo adolah Datuok Basya nan Mudo.Datuok Basya nan Tuo kawin jo Puti Baruaci,cucu kamanakan dari Datuok Bandaro nan manjadi rajo kaduo di Lingga Bayu. Wakatu ikolah Karajaan Ranah Nata dipindahkan ka Kampuong Bukik dakek jalan Ja pang. Tamamusi gala Tuanku nan Kusuik adolah rajo ka ampek dan kamudian digantikan dek Sutan Sailan,anak Puti Rani majadi rajo ka limo, sadangkan Sutan Gembok,anak Puti nan Kalam ( cucu Puti Tune) jadi rajo ka anam.
Rajo ka tujuoh banamo Si Intan nan mampunyoi nanggondan Puti nai Mangatas gala Puti Junjuong,sang pencipta mahkota Cabang nan mirip bak topi Sipatokah(Portugis).Kamudian manjadi rajo kalapan adolah Sutan Muhammad Nata.anak dari padusi kaduonyo dari Si Intan banamo Uci Siti dari Jambuoh Aceh jo anaknyo Sutan Kabidun.Dek karano Sutan Muhammad Nata masih ketek lei, Karajaan Ranah Nata dipacik dek Puti Junjuong nan marupokan Ratu Patamo dan Tongga di Ranah Nata, mananti gadangnyo baru di nobatkan manjadi rajo. Diwakatu ikolah Ranah Nata dibagi tigo yaitu Jambuo Rao Nata, Batahan jo Singkuang. Di Nata dipimpin dek Datuok Muhammad Saleh gala Datuok Jambuoh Minangkabou manjadi Kuria tahun 1823.
Salanjuiknyo manjadi rajo kasapuluoh Rajo Hidayat yaitu anak Puti Junjuong jo Sutan Sailan dan digantikan pulo dek Sutan Muhammad Saleh manjadi rajo kasabaleh,sadangkan rajo ka duobaleh adolah Sutan Marah Ahmad gala Tuanku Pansiun nan diangkek dek Ulando (Belanda). Di akie maso karajaan Ranah Nata manjadi rajo katigobaleh adolah Sutan Sri Dewa hinggo tahun 1947.
Dari garis katurunan rajo katujuoh,malahiekan tigo urang Putra Tabaiek Banso yaitu Sutan Syahrir, Perdana Menteri Pertama RI/ Menlu/Mendagri/Penasehat Presiden dan Duta Kulilieng pado Kabinet Syahrir 1 – 3 nan ditatapkan sabagei Pahlawan Nasional. Kaduo Maujen Sutan Nur Alamsyah (Wakil Jaksa Agung Tentara/Jaksa Agung Muda) nan di tatapkan sabagei Pahlawan Perintis Kemerdekaan (1970). Sadangkan nan ka tigo adolah Prof.Mr.Sutan Takdir Alisyahbana ( Tokoh Soempah Pemoeda dan sastrawan/ Budayawan Nasional dan Internasional).
Pado wakatu Perang Paderi ( 1821-1837),anak Si Intan jo Puti Uci Siti nan banamo Sutan Kabidun kawin jo Puti Loni dari Karaan Batu Mundam dan ma marentah ulayat Tabuyuong di Kualo Tunak. Tapi,sasudah masuoknyo Ulan do ka Ranah Nata,namo Nata barubah manjadi Natal dan Natar dek alasan colonial adolah sbb.;
“ wakatu urangtu mamasuoki/mandarek ka Ranah Nata tapek tanggal 24 Desember (Hari Natal) dan pamandangan palabuohan Nata sarupo bana jo pala buohan Natal nan di Amerika Salatan jo Natal nan ado di Afrika Salatan, Propinsi Durban, urang tu pun ma agie namo Natal “
kadian datang pulo musapir kudo baban dari Mandaelieng.Wakatu urangtu baranti di Tor Pangolat,nampak dinyo pamandangan nan rancak,sainggo urangtu bakato “ Aha nataridai “. Sasampeinyo urangtu di Ranah Nata,lalu bakato pulo “ On ma nataridai”,lalu bageser manjadi Natar. Maliek dari namo namo rajo di Ranah Nata,kabanyakan nan manggantikan adolah kamanakan dan itu marupokan “ Puti Bagerei “ yaitu “ Bundo Kanduong Ranah Nata “ atou dari katurunan padusi (umak). Ikolah adat perkawinan di Ranah Nata nan dikatokan “ Sumando “ yaitu harato pusako turun ka kamanakan. Untuok palambang garis umak ---------
( matriachaat ),mako dipelokkan loambangnyo “ PUTI BAGEREI “ yaitu salah satu dari menan-menan hiasan tampek Marapulei jo Anakdaro. Jikok datang urang sumando ka Ranah Nata,sakalipun manjujuo, diadokan acara adat nan dinamokan “ Baralek “.Badasaran sejarah tasabuik di ateh,panulis manyampeikan babarapo hal mangenai Puti Bagerei dan para gat lainnyo nan bakaiktan jo itu.

1.Puti Bagerei yaitu menan-menan nan tapasang di tampek Marapulei jo
Anak daro yaitu palambang Bundo Kanduong ( Masyarakat Adat
Ranah Nata manuruik garis katurunan dari umak ( matriachaat )
2.Gajah Menong yaitu palambang bahwa Ranah Nata adolah daerah Pasisie Barat ( Sirat) Madina nan panduduoknyo bamato pancarian kalauik (kaka yoan alam lauik)
3.Taluo Baraso dalam karanjang Maniek. Taluo baraso didalam karanjang ketek malambang kakayoan bagian darek tamasuok patanian,sawah/ kabun jo ladang
4.Pintu Gaduong malambangkan satiok urang nan masuok sumando ka Ranah Nata musti malalui perkenalan labieh daolu.
5.Pancuong Soa malambangkan kahati-hatian dalam seni dan budayo supayo jangan sampei masuok seni budayo dari lua nan dapek marusak seni budayo Ranah Nata nan rancak,agamais dan kondusif.
6.Jangguik Jihin malambangkan kakayoan hutan jo rimbo Ranah Nata nan barisi bamacam flora dan fauna
7.Siku Kaluang jo Unggeh Burak malambangkan kaindahan hutan Ranah Nata nan rancak bamayo.
8.Kain Sampe jo Gambuong-gambuong malambangkan kakuasoan Rajo/ Tuanku dan bilangannyo manunjuokkan kagadang tahtanyo.
9.Banta Susun jo Kasuo Pandak malambangkan kaduduokan dan kahor matan.
10.Ikek adolah pakayan Marapulei nan malambangkan kabulektan tekad nan kuat untuk ma aruongi lauiktan barumah-tanggo.Ujuong ikek nan manju luo kalua/kamuko jo kabalakang malambangkan supayo Niniek Mamak ja ngan maliek kamuko sajo,tapi caliek juo ka balakang dalam artian nan ma nyaluruoh.
11.Sangguo Gadang adolah pakayan Anak Daro sabagei mahkota nan dipakei dek Ratu Sahari marupokan Bundo Kanduong dalam mahligei rumah tang go. Bagian muko Sangguo Gadang dipasang tujuoh buah perhiasan nan rancak,malambangkan sipat Bundo Kanduong nan Tujuoh yaitu ;
a.Sumarak Ranah jo Nagari ( Tiang Negara )
b.Pusek Jalo Impunan Tali ( Pusat Perhatian )
c.Hiasan dan Pamenan Kampuong ( Bunga Bangsa )
d.Pandei nalatak maetongkan ( Ahli Strategi )
e.Limpapeh Rumah Gadang ( Induk Perkauman )
f.Urun Puro Pamacik Kunci ( Bendaharawan )
g.Kok Gadang Basya Batuah ( Besar Bertuah )

12.Cabang adolah perhiasan Marapulei jo Anak Daro nan diciptakan dek Ra tu Tongga Ranah Nata yaitu Permaisuri Puti Junjuong nan marupokan lambang kabesaran Karajaan Ranah Nata. Cabang mampunyoi tigo bagi an nan malambangkan “ Tungku Tigo Sajarangan “ yaitu ;
a.Niniek Mamak ( Pemangku Adat )
b.Cadiek Pandei ( Pemerintahan )
c.Alim Ulama ( Pemimpin Agama ).
13.Kabek Pinggang Patah Sambilan adolah kabek pinggang untuok Anak
Daro nan malambangkan dimano Ibu Rumah Tanggo adolah pandidiek jo pangasuoh anaknyo ,mamakei “ Padoman Nan Sambilan “ yaitu ;
a.Dibatin samo dihati ( Perasaan sama )
b.Rancak rundieng dipakati ( Keputusan melalui Musyawarah )
c.Nan dimakan mungkin jo patuik ( Berjalan sesuai dengan keadaan)
d.Dalam kandungan Adat jo Pusako ( Hidup beradat dan berlembaga )
e.Didalam cupak jo gantang ( Perbuatan sesuai dengan Peraturan)
f.Putui rundieng di Sakato ( Keputusan sesuai dengan kesepakatan )
g.Dilahie alah samo nyato ( Tampak sesuai dengan kenyataan )
h.Talatak pado tampeknyo ( Terletak pada tempatnya )
i.Dalam lingkuongan barih jo balabeh ( Sesuai dengan garis ketentuan). Kasambilan padoman tasabuik dilambang dalam parhia san tampek nan disabuik “ PUTI BAGEREI “.
Shaff Ra Alisyahbana

Senin, 14 Maret 2011

BATAHAN

( 03 ) B A T A H A N
Kolektor : Shaff Ra Alisyahbana

Ilie Nata mudiek Batahan
Anyuiklah bamban jo ureknyo ,
Paruik lapa bulie di tahan
Hati dandam apo ubeknyo

Masak limbuyuik dalam palak
Palak di rimbo hutan Tompek ,
Litak marunuik mancari jajak
Jajak di timpo hujan labek
Pulou Tamang lampu ba belieng
Tampak nan dari tanah tapi ,
Kaluo sudaro sadang ba keeping
Indak sajalan samo kami

Malatuih gunuong Karakatau
Naiek galodo di Sinunukan
Putuih hati sanak di rantau
Nan gaek gilo marindukan

Balayie kapa dari Tiku
Balabuoh tantang Ujuong Tuan ,
Jangan takuik tantang itu
Sadangkan nyao di bari Tuhan