Entri Populer

Sabtu, 06 Agustus 2011

SHILATURRAHMI

M A N J A L A N G
MANiti JAnjang & LANGgam
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana Dt Malako

Alah manjadi adat kabiasoan di Ranah Nata (Natal) satiok Aghi Ghayo (Syawwal) pai mandatangi nan gaek-gaek jo nan sapangkek untuok basilaturrahmi. Karajo ba silaturrahmi ko di Ranah Nata disabuik MANJALANG nan marupokan karajo 
MANiti JAnjang & LANGgam.

Baiek SANAK (Satu Paranakan), DOSANAK (Sumando Satu Paranakan) dan BADOSANAK (Banyak Sumando Satu Paranakan) dikunjuongi basamo-samo. Kalou maniti janjang tu langgam ka Sanak yaitu Angku/Uci,Ayah/Umak,Sanak Ayah/Umak,Mande,Moncu, Paman dan Sudaro kanduong, di baokkan sa angkek-angkek juadah tradisional saumpamo kue sapik,lamang,kue kanari,kue bolu, alu pade,sangkoya,katupek sipuluik,cetakan,wajik,tapei, ripik, juada mayang, kabek kayu, cucuo pandan dan lainnyo.

Jikok nan didatangi tu maniti janjang di langgam Dosanak saumpamo Basanak Ayah/Umak, Mintuo, Ipabisan,Pambayan, juo dibaok juadah tapi indak sabanyak di janjang/langgam Sanak. Sadangkankan maniti janjang di langgam Badosanak hanyolah datang manjalang sajo. Jadi, janjang jo langgam Sumando sasuei jo artinyo yaitu Sudaro Manjadi Dosanak, di kunjuongi kasadonyo.

Dek dilacuik kaadaan kisruoh atau krisis manyaluruoh, langgam jo janjang titian silaturrahmi ko alah barubah sifatnya dari BARAGIEH manjadi MAMINTAK. Manga indak !
Cubolah Sanak,Dosanak dan Badosanak caliek dijaman Reformasi jo Globalisasi ko, alah mambulek i kasadoalae. Manjalang Anakdaro jo Marapulei ajo kini ko ampieng indak mamakei cabang lei do. Kalou nan biasonyo taradok ka janjang Sanak jo Datuok, langgamnyo adolah Baragieh Jamba Nasikunik Panggang Ayam agak sabalah ayamnyo,nan dibaleh jo paragieh dari nan di kunjuongi barupo sahalei bakal baju atou kain, tapi kini alah mulei baransuoh abih.

Pai manjalangpun kadang indak barombongan lai,tapi cukuik ba kaduo urang sajo alah latu.
Bak itu dalam maniti janjang jo langgam Manjalang Aghi Ghayo yaitu indak Baragieh lai (mambaok kue),tapi cukuik mambaok anak bini jo TAS KETEK sabagei tampek nan di MINTAK. Sado anak-anak dibalikan Tas Ketek untuok manangguok kepieng dari Sanak,Dosanak jo Badosanak nan kini labieh tanamo dalam istilah yaitu SALAM TEMPEL.

Di Ranah Nata kini alah dibudayokan suatu karajo nan dibanci dek Nabi Muhammad SAW yaitu acara mamintak-mintak dimano paja-paja jaman kini ko naiek rumah turun sarumah mambaok dompek sandang atau tas ketek mamintak salam tempel, dimano raso malu mamintak-mintak tu di tanamkan ka dakek anak-anak nan takadang salieng indak tau pasaluokkannyo ka dakek nan di datangi. Tapi itulah rono ranah pado jaman reformasi jo globalisasi dimano mambudayokan indak bamalu lai kadakek anak-anak/paja-paja sabagei banieh pamimpin jaman nan ka datang ko nan ba arti masyarakat Ranah Nata ko alah kurang baradat istiadat nan mailangkan raso malu. Bilokah maso baragieh , sabab dari ketek alah mamintak-mintak ...???
Akienyo, bacolah sabuah pasan atou tautan di facebook Al-Hadist dalam posting Bausaho nan ba buni La an ya’khudzu ahadukum hablahu faya’tiy bihazmati hathabi ‘ala zhahrihi fayabi’uhaa faya kuffallahu bihaa wajhahu khairun min an yas alan naasa ‘athauhu aw mana’uhu.
Artinyo : Sungguoh sorang nan mambaok tali,kamudian mambaok sakabek kayu di rogaknyo lalu di juanyo, mako dek itu Allah manjago dirinyo, adolah labieh rancak dari pado mamintak-mintak kadakek urang lain, baiek urang tu ma agieh atou manulaknyo. (HR Bukhari dan Muslim).

Sabtu, 30 Juli 2011

LIMOU ARUN

LIMOU ARUN
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana Dt Malako

Alah manjadi adat kabiasoan (bukat adat) di Ranah Nata, bilo sari lai nan ka masuok bulan puaso Ramadhan, nan mudo-mudo ma ambiek kasampatan pai ba LIMOU ARUN ka tampek nan bisa manimbuokan maksiat saumpamo ka carocei (ayie tajun),tapian kosiek ,batu ruso (pasie pantei barat) dan pasie ayie (pinggie sungei nan dangka).

Limou Arun manuruik adat hanyolah sabuah acara dalam maso batunangan dimano pihak padusi ma agie LIMOU ARUN, sadangkan pihak laki-laki ma ANTA DAGIENG.

LIMOU ARUN adolah ramuan keramas sacaro tradisional nan tabuek dari rabuisan asam limou puruik ,asam limou katuri nan dicampuo jo daun kabelu,pandan musang,daun dilam dan urek ruso. Untuok umum limounyo adolah asam limou katuri, sadangkan untuok calon marapulei adolah asam limou puruik.

Salamat balimou arun bagi sadonyo sanak kito nan sadang batunangan.
Sabanyo, nan disuruoh dek Ugamo bukan balimou tapi mambarasiekan diri baiek lahie maupun bathin untuok mamasuki bulan suci Ramadhan untuok malaksanakan ibadah PUASO RAMADHAN. Tapi sangat kito sayangkan sakali suatu acara nan diado-adokan dek grup PAGHUNTUOH UGAMO nan mambiasokan BA LIMOU LIMOU BASAMO, tautamo nan mudo-mudo jo anak mudo dan paja-paja. Manga bak itu Sanak,Dosanak dan Badosanak ... ???? Iko jawabnyo ...

Dek urang nan bamotor atou bakapa tu indak bakepieng lai,inyo cari kasampatan kadakek nan mudo-mudo,anak mudo jo paja-paja ma ajak pai balimou-limou katampek nan lasap ba buek doso, dek karano inyo nan ka indak sato puaso do. Jadi, untuok manambah doso, tapaso dimulie jo mambuek doso dalam rangka progran Paghunyuoh Ugamo tu.

Dek urang nan bamotor jo bakapatu urang kayo kredit, disikolah saatnyo manunjuokkan maso inyo urang kayo. Inyo ajak masyarakat pai balimou-limou dek karano motor jo kapa nyo ado dan cukuik ma agie bali miak sajo. Kepieng ikolah di bulan puasoko sabagei dana MALENGAH PUASO UNTUOK BAJUDI NAN DI ISTILAHKAN URANGTU BATADARUI, MAMBALI KATUPEK NASI, KATUPEK SIPULUIK.ONDE-ONDE JO TAPEI DAN ROKOK.

Sacaro batarui tarang panulis mangatokan, adokah urang kalauik jo sopir motor nan bapuaso di bulan Ramadhan ..??? Indak ado do. Ikolah nan banyak nanti di narako karano indak sumbayang jo puaso. Dikecekkan indak Islam. Berangnyo. Tibo ado nan ka dipelok acara Mauluik Nabi, Israk Mikraj atou Halal bihalal, urangko banyak baragie,asalkan jangan disuruoh puaso jo shalat.
Jadi, ikolah nan dikecekkan “ MANGANSOI ASOK “ yaitu mangutamokan nan sunat (baragie) dari pado nan wajib (puaso,shalat,zakat dll.)

Di RANAH NATA kito nan tacinto ko, masyarakatnyo nan tabanyak adolah kalompok MANGANSOI ASOK jo PAGHUNTUO UGAMO. Apokah indak ado lai peranan LIMBAGO ADAT, DATUOK, MUI, ALIM ULAMA,CADIEK PANDEI, IKAPERTA DAN PAMARENTAH...???

Babarapo tahun nan lalu ado kagiatan dari IKAPERTA JO LBRN RANAH NATA dalam masalah ko, tapi ditantang dek nan duo kalompok diateh tu. Mari baliek kito lakukan panggarebekkan tahadok urang-urang nan manjua makanan disiang hari untuok URANG KAFIR,LAPOU JUDI dan lain-lain nan marusak RANAH NATA nan bapanduduok 100% ISLAM. Indak pado tampeknyo kito maharagoi urang-urang KAFIR jo ma adokan LAPOU JUDI JO MAKANAN PALENGAH PUASO TARADOK URANG- URANG NAN INDAK BAPUASO.

Bagi muballigh pancaramah, janganlah mambukak masalah sia urang nan indak bakunut,sia nan mamakei musabah,sia nan batarawei 11 jo 23 dan lain sabageinyo, tapi sadarkanlah urang-urang nan duo kalompok di ateh tu, supayo Ugamo Islam kito jangan ghuntuoh dan asyik mangansoi asok sajo, sadangkan kawajiban indak dikarajokan. Sadarkan para palauik jo sopir/stoker motor untuok bisa bapuaso jo sumbayang, mak langang nanti narako dari pauninyo.

Bulan puaso adolah bulan basanang-sanang panuoh ibadah, bulan panuoh rahmat, maghfirah dan ifkun minan naar, tapi kito lupo diri nan didukuong jo kaadaan krisis manyaluruoh (KISRUH). Sabaleh bulan kito mancari RAKAT, indak bisa disisiekan untuk balanjo di bulan puaso. Lain pulo dosanak kito patani nan alah manyadiokan padi kadijadikan bareh dan hanyo mancarikan pambali kawan nasi sajo. Tapi ingek dan jangan lupo, biasonyo di bulan puaso,rakat agak barayie saketek untuok mauji urang-urang palauik apokah inyo batarimo kasieh kadakek nan ma agie rakat tu atou durako, mako Allahpun mancilakokan urang tu dek karano itulah pilihan nan rancak dinyo.

Tasarah...,untuok apo Allah manyadiokan Sarugo jo Narako, kalou indak ado nan ka mauninyo nanti. Tapi pilihan nan palieng elok,rancak,baiek adolah SARUGO.
Apo kaba LIMBAGO ADAT JO IKAPERTA.......????????

Rabu, 13 Juli 2011

MALAKO BATU GAJAH

A M A N A T C U M A L A N G ( 6 )
Asal Muasal Nama Ulayat di Ranah Nata
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana Dt Malako
MALAKO BATU GAJAH

Linggobayu Rantou Sialang
Lubuok Buayo antaronyo.
Kabupaten baru alah bakambang,
Sajuoklah hati kiro-kiro

Disalin dari tulisan WG Simon Panjaitan ( De Mantri Propagandist b/d.D.v.G ) dalam majalah Pandoe taun 1939 nan basumber dari Nali Marah Sutan ( Kuria Batu Gajah ) tantang banso Lubu di Batu Gajah. Dalam tulisan tu tasabuik curito asal muasal namo ulayat Linggo Bayu, Labuohan Ajuong, Lubuok Buayo, Tapian Batu, Simpang Bajambah, Simpang Talam jo Batu Gajah.
Daolu, wakatu urang Melayu Indopuro datang ka Ranah Nata banamo Malim ( Datuok Imam Basya dan Pangeran Indra Sutan ) jo mamakei Ajuong yaitu biduok pincalang nan sarupo biduok tambangan. Urangtu mambaok sa bingkah tanah,sa ikuo anak buayo nan batino sadang manganduong, sabatang auo duri dan sorang tukang basi jo anak bininyo.
Sasudah babarapo hari urangtu balayie dari Indopuro ka Ayie Bangih manyinggahi Datuok Imam Basya, sampeilah urangtu masuok KUALO TUO ( RANAH NATA ) dan singgah ditampek nan banamo TANJUONG BUNGO. Makonyo dinamokan TANJUONG BUNGO dek karano disitu tumbuoh bungo tanjuong.
Sasudah urangtu baranti disitu, urangtu nanaruihkan pajalanan ka ulu sungei Batang Nata dan sampeilah disabuah tampek, urangtu mangabekkan biduoknyo disitu sambie mancocokkan tanah nan dibaok apoko samo jo tanah nan di dapekti urangtu dan tanyato kurang cocok. Salanjuiknyo urangtu manaruihkan palayieran sakitar 300 meter dari situ, urangtu pun singgah pulo mancocokkan tanah nan sabingkah tu dan tanyato sarupo tanahnyo. Disikolah urangko manaruko pakampuongan, sabab tanahnyo laweh dan data bak palanta tabantang. Tampek mangabekkan Ajuong atou biduok cako dinamokanlah LABUOHAN AJUONG dan tanah nan dijadikan pakampuo ngantu dinamokan PADANG MALAKO nan didakeknyo ado suak jo parik dan itulah kini tampektu banamo SUAK MALAKO jo PARIK MALAKO.
Indak barapo lamo, siaplah sabuah pakampuongan MALAKO di MUDIEK AYIE nan manjadi cikal bakal KERAJAAN RANAH NATA dan ditunjuoklah DATUOK IMAM BASYA manjadi Rajo Partamo dan Pangeran Indra Sutan manjadi Hulubalang atou Dubalang Rajo. Disitulah urangtu baranak pinak mangambangkan katurunan. Disubarang Padang Malako ditanamkanlah sapotong auo duri nan dibaoktu dan itulah SUAK AUO DURI , sadangkan buayo nan sadang buntieng tu nanda malahiekanyo lai.
Pado suatu ari Puti Ratiah jo Puti Ra’ani sadang manyasa kain baju di PARIK MALAKO, lalu anyuiklah babarapo tungkuo jaguong sarato batangnyo nan diayuikkan dek ayie nan agak gadang dari biasonyo. Sasudah urangtua mancuritokan tantang tungkuo jaguong tu kadakek Datuok Imam Basya jo Pangeran Indra Sutan, mako tibolah anggapan urangtu maso ado urang di ulu sungei nan sadang baladang jaguong. Pailah urangtu manyalusuri tapi ayie dan sampeilah kasabuah paladangan nan dihuni dek urang SILADANG. Jadi, dek karano pakampuiongan alah bakambang maju, lalu urangtu mancari tampek nan lain untuok mambuek sabuah kerajaan sabagei pamekaran kerajaan Ranah Nata di Malako.
Sasudah dapek lahan nan tapek dijadikan pusek kerajaan, pindahlah Pangeran Indra Sutan dan mambaok tukang basi jo anak bininyo dan buayo batino nan alah hamil tuotu. Untuok mamelok paralatan basaw ladang, dititiklah babarapo basi manjadi ladieng,sabik,kapak,baiuong dan sakin nan napanyo dipelok disabatang kayu nan akanyo babantuok lingka sabagei tampek manapa. Tampek tu pun dinamokan LINGKA KAYU kamudian baganti jo sabuik tan LINGGABAYU. Di peloklah Pangeran Indra Sutan sabagei Rajo Kerajaan Linggabayu nan dipusekkan pado sabuah simpang nan diresmikan jo nasi kunik panggang ayam nan dijambah, sainggo tamepk tu dinamokan SIMPANG BAJAMBAH.
Dek karano kaca mangaca rimbo tu, basulah sorang nan sadang duduok diateh sabuah batu data sadang batapa. Urangnyo manakuikkan dan lidahnyo hitam nan basonyo ampieng samo jo baso Melayu Pesisir (Mesir) Ranah Nata. Tampek batapa urang tu banamo SIMPANG TALAM dan urang nan batapatu banamo SI HITAM LIDAH nan bagala RAJO DI ANGKOLA nan barasal dari MUARA SIPONGI.

Dek karano gadangnyo batu tampek batapa tu nan ampieng sagadang gajah dinamokanlah kerajaan tu kerajaan BATU GAJAH. Kalou kerajaan LINGGOBAYU ba ulayat dari MUARO SALAYAN sampei ka SIMPANG GAMBIE, mako kerajaan BATU GAJAH ba ulayat dari SIMPANG BAJAMBAH ka SIMPANG TALAM.
Manuruik catatan, Si Hitam Lidah bamakam di pandam PATILUBAN, BADURAMAN,BADURALAM jo NALI MARAH SUTAN bamakam di BATU GAJAH,sadangkan SI PONCAN bamakam di LANSEK. Turunnyo Rajo di Angkola diparentahi dek Gouvernement, sadangkan Ondernementhoold barado di BATU GAJAH, SIKUMBUH jo PATILUBAN. Kuria wakatu itu ado di BATU GAJAH, NATA dan MUARASOMA.
Disampieng itu ado catatan nan dipelok dek TUANKU MUDO RANAH NATA jo MARAH SUTAN BATU GAJAH yaitu :
1. Patuong timbago nan di pelok di MUARO BANGKO, dibali dek kontler Mehlboom saharago f.25.
2. Leco (urang bunian) banyak tadapek di GUNUONG LECO, AYIE BANGIH.
3. Manuruik katarangan H.Abdul Manap di BATU SONDAT KURIA BATAHAN, ado katurunan leco yaitu HASAN DUNIE dengan anaknyo NURPADI jo SI MILUS. Tahun 1939, Hasan Dunie baumuo 50 tahun.


Jumat, 01 Juli 2011

BUHUO SENTAK MATOARI

MATOARI BUHUO SENTAK
oleh : Shaff Ra Alisyahbana Dt Malako

MATOARI BUHUO SENTAK adolah duo kulimat nan acok di sabuik di Ranah Nata dek mampunyoi sifat nan babeda dan salieng mahantam. Matoari sifatnyo nan angek manyinari Ranah Nata jo pancaran cahayonyo nan lantang dan kadang lindok. Buhuo Sentak tantu talatak digalah manang dek karano buhuo sentak dan satu kutiko bisa disentakkan,waluopun cayo Matoari dak sampei mamutui tali, bukan buhuo mati nan bilo disentakkan tambah arek.
Lambang Matoari di pakei dek Muhammadiyah ditambah jo Duo Kulimah Syahadat , sadangkan Buhuo Sentak di pakei dek Nahdlatul Ulama ditambah jo dunie dan bintang limo.
Pado dekade 1970-1980 di Ranah Nata manjadi wacana tabatiek tabarito dek panehnyo Matoari mamanggang tali Buhuo Sentak, sainggo ma akibatkan rataknyo Ukhuwwah Islamiyah di Ranah Nata.
Bayangkan sajo di akie tahun 1970an, sorang panjago lantera musajik Tambak tapaso ba urusan jo Pamarentah dek mahino Muhammadiyah nan keceknyo adolah bodoh dan indak pandei baretong hari bulan. Makonyo daolu ba hari rayo. Salanjuiknyo pado tahun 1985, sorang tokoh Buhuo Sentak tapaso manjalani sidang pangadilan di meja ijou dek karano mangecekkan caramah/ pangajian di musajik Al Huda Nata dikecekkannyo “ manjua ubek “, dimano tokoh Matoari indak sanang hati dan ma adukannyo ka nan bawajib.
Kini ampieng pulo tajadi sarupo nan dolu, sabab ado urang nan ma ungkik-ungkik masalah khilafiah dalam siasat mancari murid baru madrasahnyo mangecekkan “ jangan masuokkan anak apak ka sikolah Muhammadiyah, nanti apak indak ditalakinkan,indak di kandurikan dan lain sabageinyo.
Kalou kito tiliek jo pandang sabananyo nan tajadi di Ranah Nata, hanyo cuma gauongnyo sajo, sabab lari dari kanyataan nan ditageh kan tu.
Manga indak ....Barapo banyak Ulama-ulama karakok nan sato manjadi sirieh mampabincangkan masalah khilafiah,hanyo tau sakadar masalah itu sajo, sadang dalil dan dasar hukumnyo indak tau dan kadang indak panah mangantuik’i timuo do. Kalou kito paratikan, banyak tajadi urang Muhammadiyah pakek, acara kamatiannyo indak dilakukan sasuei jo paham Muhammadiyah dan bak itu juo urang warga Nahdhiyin pakek, ado nan indak basudakah kaji atou batadarui dan kanduri, sabab itu mangaluakan biaya. Ikolah nan dinamokan “ Tibo di mato di piciengkan, tibo di paruik di kampi kan”. Sadangkan inyo hilie mudiek mampabincangkan masalah khilafiah. Sarancaknyo, amalkan paham masieng-masieng tanpa mausiek paham urang dan jalankan kagiatan organisasitu sacarao baiek. Kinin bukan masonyo lai mampabincangkan nan tetek bengek tu, sadangkan anak kamanakannyo indak panah shalat. Sadarkanlah anak kamanakan kito supayo inyo bisa shalat dan baitu juo anak bininyo. Manga urang dipatureh, tapi inyo sandiri baleak peak dan cumpang purenang. Apokah kito lupo nan difirmankan Allah dalam Al-Qur’an nan babuni “ Qu anfusakum wa Ahlikum Naara “ dan surat As-Shaff ayat tigo nan babuni “ Kabura maqtan ‘indallaha antaquluu malaa taf’alun “.
Mari kito jago diri kito dan kaluarga kito dari api Narako dek karano gadang dosonyo bilo kito mangecek tapi indak kito pabuek. Kito mambincang urang indak bajilbab,indak puaso dan sabageinyo, tapi anak bini,mintuo dan kaluarga kito indak bajilbab,bapuaso dan sabageinyo.
Maso kini nampaknyo, paham Matoari tu alah ditompang dek urang Buhuo Sentak kalou manyangkuik ka dana. Baru sajo tajadi sorang kaluarga nan indak panah sato dalam kagiatan Muhammadiyah dan indak panah sato dalam acara ta’ziah, tapi ado keluarganyo nan maningga dipeloknyo acara ta’ziah dan dikarajokan dek warga Muhammadiyah. Apokah iko suatu kamajuan bagi Muhammadiyah atou hanyo “ Matoari dibaluik Buhuo Sentak “..???
Memang iko adolah salah satu kamajuan Da’wah Islamiyah Amarma’ruf Nahimunkar (DIAN) nan dicatuihkan dek Muhammadiyah,sabab Muhamma diyah tu untuk kasadonyo dan bukan untuok warga Muhammadiyah sajo.
Agak aneh juo saketek, kaluarga nan indak panah manyatoi kagiatan Muhammadiyah bisa di rumahnyo adi acara ta’ziah, samantaro ado kaluarga sorang Pimpinan Cabang nan maningga, tapi bukan warga Muhammadiyah indak di janguok, apolei acara bata’ziah, sainggo manjadikan Muhammadiyah tu aneh bin ajaib. Jangankan ta’ziah, manjanguok sajo pun indak datang. Mau di baok kamano Muhammadiyah koooo... ???
Nashrun minallahi wa fathun qarib. Wassalam.

Kamis, 23 Juni 2011

AMANAT JANTIEK

A M A N A T J A N T I E K ( 5 )
Asal Muasal Nama Ulayat di Ranah Nata
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana Dt Malako
PATILUBAN.

Patiluban jambaktan serong,
Tampek urang babiduok-biduok.
Kabupaten Nata mari disonsong,
Dapek tanang susuok manyusuok.


Daolu,manamokan suatu tampek sasuei jo kadaan wakatu itu atou apo nan tadapek di tampek tu. Asal namo tampek i ibu kota Ranah Nata (pusek pasa) jo bagian Utaro jo Salatan Pasisir Barat (SIRAT) alahy kito curitokan. Kini kito masuok ka bagian pangabisan yaitu asal muasal namo ulayat (AMNU) di sapanjang jalan Mandaelieng Nata. Lagenda ko dimulei dek pajalanan Rajo Putieh yaitu gala dari Pangeran Indra Sutan di kerajaaan Linggobayu ka Jambuoh Rao di ibukota RANAH NATA. Manga tampek tu dinamokan Tapus (tapui) dan mangapo dinamokan Linggo Bayu ? Sabagei mano namo kerajaan Ranah Nata di Malako yaitu barasal dari baso Arab nan artinya kerajaan dan tapek pulo di pulou ketek nan ditangah DANOU GITER tu banyak pulo tumbuoh kayu malako. Jagi kerajaan tu dinamokan MALAKO. Bak itu juo LINGGOBAYU nan barasal dari lingka bayu yaitu urek kayu gadang nan dipelok tampek napa mamelok/manitik pakakeh kaladang jo kasawah. Disikolah urang-urang kerajaan batukang basi mamelok ladieng,tajak,pangkuo,kedong,tabe,sabik dan lainnyo. Indak jauoh dari situ pado sabuah ulayat banyak tumbuoh batang Elatoriospermum tapos (tapus) dimano daunnyo dirameh untuok dipagunokan sasuatu. Dek karano itulah tampek tu banamo Tapus atou Tapui. Kamudian urangtu sampei disuatu tampek dakek muaro batang ayie banyak tagak salayan yaitu tampek mangariengkan lauok ayie saumpamo limbek,lampam,lelan,kulari dan lainnyo dan indak jauoh dari situ banyak pulo tumbuoh batang balimbieng, jambu dan ladang pisang nan laweh dimano bungo pisangtu di abui santan urangtu kaganti sayur. Mako banamolah ulayat tu MUARO SALAYAN nan manjadi sipadan antaro kerajaan RANAH NATA jo LINGGO BAYU,sadangkan tampek didakeknyo tu banamo BALIMBIENG jo SIJANTUONG sarato JAMBU. Diantaro Sijantuong jo Balimbing, ado sabuah bukik ketek dimano disitu batando sabuah pancang nan ba cet sirah (linggam) sainggo bukik tu banamo BUKIK SILINGGAN.
Salanjuiknyo, urangtu sampei ka sabuah ulayat nan sangat laweh tumbuoh padang,dimano didalam padang nan laweh tu banyak badiri kandang-kandang bakabun lado dan lainnyo, sainggo tampektu dinamokan PADANG LAWEH jo PADANG KANDANG dan KABUN LADO.
Pajalanan Rajo Putieh di ulayat mudiekko disambuik dek Datuok Panjang Gala di Balimbieng, Datuok Mudo di Jambu dan Datuok Rangkayo Basya di Patiluban. Tauko sanak-sanak asalk muasal namo ulayat Patiluban ???.
Ateh kasapakatan tigo Datuok nan tasabuik diateh, mako dipatangkokkan sorang dukun sadang ma asok tinggam limbek ( patil ) nan di asok di “ luban “ yaitu parasokpan dan dijadikan manjadi namo ulayat tu yaitu PATILUBAN.
Urangtu baranti sabanta di Patiluban dek wakatu Lurghuoh alah masuok. Sasudah malaksanakan shalat Zhunur, urangtupun manaruihkan pajalanan sampei kasabuah ulayat dimano disitu tadapek bangunan takarangko (banggi) di dakek bukik ketek (guguk atou guguong) dan tampektu pun sampei kini banamo BANGEI dan GUGUONG. Sampei pulo urangtu dijalan tambak nan dikatokan dek urang Padang Malako TAMBAK, dimano disitu banyak tanaman taleh kumbahang disapanjang jalan satapak tu dan urangtu pai ma ambiek ayie ka sabuah ulayat nan dihuni dek urang Aceh didakek pamukiman urang Agam dari Minangkabau. Tampek-tampektu banamo PALAK TALEH, BANJA ACEH jo BANJARAGAM. Pado wakatu itu Godon dan Patuan Hutasiantar sadang mangawasi mamelok jalan dari Mandaelieng ka Nata, dimano pado sabuah batang durian di belok Guguong dipasang bandera sirah dan disabuah bukik nan tenggi tapancang pulo sabuah bandera putieh diateh puncak bukik tu. Ruponyo supayo jalan nan dibangun bisa luruih bak jalan lidang dan itulah mangkonyo jalan gadang di PALAK TALEH manjadi jalan lidang kaduo sasudah Dalan Lidang Panyabungan. Tampek tatagak bandera putieh tu, itulah BUKIK BANDERA waloupun asalm muasalnyo adolah tampek mahukum sorang tahukum jo didera/dilacuik nan dinamokan BUKIK MANDERA. Sampei urangtu ka sabuah jambatan ma atok,dimano disitu banyak tumbuoh batang pinang nan didakeknyo ado tampek urang manculup(memulas) kain Jao nan barasal dari Jawa, sainggo tampektupun di namokan PULASAN dan SUNGEI PINANG. Pado wakatu itu nan jadi Datuok di Palak Taleh adolah Datuok Pangulu Kawa, Muridun Pancang Peje Batubara nan datang dari Angin Baratlama Tambangan awal tahun 1800 an, nikah jo Muzanni Rao dari Banja Auo dan mambukak paladangan manggih,hapea jo sawuoh manila nan dibaoknyo dari Penang Malaysia dan tampek tu pun banamo BATU TUANKU yaitu Batubara nan manjadi Datuok Pambantu Tuanku. Sadangkan adieknyo nan bonsu banamo Hindun Batubara nikah jo SOTU SUTAN INDRA MAHARAJO nan manjadi Rajo kaduo di Kerajaan Batahan. Adopun sanak kanduong nan lainnyo nan banamo Saruduong,Rincang,Fakir,Rukiyah dan Sarigandun pai marantou ka Pulao Pinie.

Senin, 20 Juni 2011

AMANAT TINJOU

A M A N A T T I N J O ( 4 )
Asal Muasal Nama Ulayat di Ranah Nata
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana Dt Malako

PANGGAUTAN & SIKARAKARA.

Aso – aso dilauik Nata,
Dijalo anak Panggak Utan.
Kok ado kabupaten Ranah Nata,
Bamayo rancak pambangunan.


Di ujuong ulayat RANAH NATA bagian Utaro tadapek kerajaan Batumundam jo rajonyo Pagaran Batu, sadangkan di Tabuyuong diparentah dek Sutan Manggoyang Alam jo Puti Kualo Tunak dan di Buburan Datuok Bandaro Hitam di Kerajaan Sisunguik Hitam.
Sasudah rombongan salasei mangamesi ale-ale rokok di jamuan makan nan diadokan dek kerajaan RANAH NATA, dan tapek pulo cuaca agak malok paneh. Rajo Batahan lalu malalui bukik ketek (mungguk) nan dilatar balakangi dek banyaknyo langgayan lauok (panggautan) dan rimbo labek nan banyak mangaluakan kayu malako. Tampek ko tanamo juo wakatu kadatangan Syekh Abdul Fattah Sinantiku dari Nareh, sainggo disakuliliengnyo banyak dijamuoh lauok Nareh, sa inggo urangtu manggadangkan api (karan) untuk ma halou nyamuok nan datang dari nipah-nipah .Tampek nan dilalui dek Rajo Batahan sampei kini dinamokan BUKIK SIMUNGKUOK dan tampek langgayan lauoktu dinamokan PANGGAUTAN, sadangkan tampek manggadangkan apitu dinamokan KARAN inggo kini.
Sasudah ilang panek badan, urangko manaruikan pajalanan sampai kasabuah tampek dimano rombongan dibagi duo sainggo urang dipilah atuo bapisah. Sarombongan manuju ka Simpang Sao untuok basuo juo Sutan Tiansyah asal Bangkulu nan mamimpin Kerajaan Kinondom, sadangkan sarombongan lai malalui tapi pasie untuok basuo jo Jalumuik dan Merangkat di Singkuang.
Rombongan Rajo Sotu sampai ka sabuah tampek dimano disitu tumbuoh Dolichoe lablab (kara) inggo sampei ka sabuah taluok. Tampek ko kini tatap banamo TALUOK dan SIKARAKARA.
Pas tangah ari tapek urangko sampei kasabuah tampek dimano urang palang banyak mambaok bubu nan barisi limbek,lampam,kapore, dimano pado maso itu maadokan Bagimba jo mamasak bubuo cicie. Sadangkabn di bagian mudieknyo urangtu mandapekkan ulayat dimano pado tampektu banyak urang mandagang tangguok udang (bintur) nan batangkei ungkitan (tuas). Kato bintur jo tue digabuong manjadi BINTUE ,sadangkan tampek urang nan banyak mambaok bubu tu dinamokan BUBURAN.
Salanjuiknyo sampailah urangtu pado suatu tampek dimano disitu banyak urang barandam ditangah malam, anrtah manangguok antah apo,tapi juo ado tirakat (kungkum). Kato kungkum barubah manjadi KUNKUN, tapi ado juo mangecekkan baso Chino nan artinyo bamain-main, sabab urang-urang H.Sam Poboo acok bamain-main kasitu.
Rombongan Rajo Sotu manaruihkan pajalanan inggo sampei kasabuah tampek dimano disitu tumbuoh batang Payeena nan gatahnyo baracun (sondek) sabanyak tigo batang, sainggo tampek tu dinamokan SUNDUIKTAN TIGO. Manjalang ‘Ashar urangko sampei kasabuah taluok nan banyak ba balei-balei nan kini dinamokan TALUOK BALAI. Indak jauoh dari situ sampai kasabuah tampek dimano disitu ado tumbuoh Pterospermum nan tenggi dalam baso Mesir disabuik bayuo. Disikolah urangtu mancaliek rancaknyo tanaman paga Cresentia cajeta (tabu) dengan paga kuat dari kayu kareh (ruyuong), sainggo tampekko dinamokan TALUOK BAYUO dan TABUYUONG. Manjalang Mugarib rombongan sampei kasabuah ulayat nan bayak tadapek kuou (kuang) nan pandei manari,mangepak-ngepak kakeda kanan atou katapi (singku) dan tampekko dinamokan SINGKUANG. Tapi ado mangecekkan basal dari baso Chino nan artinyo tanah baru,sabab tampekko ditamui dek rombongan urang Chino banamo H.Sham Poboo ,dinamo wakatu itu rusak kapa/ajuong urangtu ditangah lauik dan itulah BATU AJUONG.
Sanak sudaro, itulah asal muasal namo ulayat nan tadapek di PASIE NUN RANAH NATA.

Sabtu, 18 Juni 2011

AMANAT KLOPAK

A M A N A T K L O P A K ( 3 )
Asal Muasal Nama Ulayat di Ranah Nata
Oleh : Shaff Ra Alisyahbana Dt Malako
JAMBUOH RAO & JAMBUOH ACEH .


Ujuong Rakat barambang guntong,
Haluan biduok nandak ka Nata .
Alah sapakat urang di kampuong,
Tujuan manyusuok kabupaten Ranah Nata.


Dijaman pamarentahan Rajo ka-VII,Tuanku Besar Si Hintan yaitu pado maso Parang Paderi di Kerajaan Ranah Nata di Malako, kapa-kapa Sipatokah acok singgah untuok macari bahan rampah-rampah. Antaro Kerajaan Ranah Nata di Malako jo Kerajaan Linggobayu di Simpang Bajambah salalu arek silaturrahmi urangtu jo Kerajaan Batahan nan dirikan dek urang-urang nan datang dari Indopuro, Sumatera Barat.
Pado wakatu ikolah barangkek Tigo Rajo ko nan diibaratkan Tali Bapilin Tigo bajalan sampei ka Kerajaan Ketek Tabuyuong nan rajonyo banamo Pagaran Batu. Kandaraan wakatu itu hanyolah biduok pincalang atou biduok tambangan dan kadang-kadang jo kudo baban dan indak jarang pulo jo GL (Goyang Lutang) alias jalan kaki.
Kutiko Rajo kadua Kerajaan Batahan, Sotu Sutan Indra Maharajo pai ka Palak Taleh dek karano padusinyo adolah urang Palak Taleh nan banamo Hindun Batubara yaitu sanak Muridun Pancang Peje Batubara nan bonsunyo ( kaduonyo adolah nenek moyang panulis nan datang dari Angin Baratlamo Tambangan) , sadang tajadi ayie gadang nan ma akibatkan banyaknyo kabou marajolelo mambuek kubangan sainggo muara tumpat. Urangtu mangabekkan biduoknyo disabuah tampek langgung. Itulah sababnyo ulayat tu dinamokan Tompek dan Kubangan, sandangkan tampek panyandaran biduok tu banamo Langgunei nan barasal dari kato langgung.
Rombongan manaruihkan pajalan sampei disabuah ulayat, banyak bana urang manompang ( nunut) ka biduok rombongan ko, kamudian urangko dikajuikkan pado sabuah pancaliekkan nan aneh yaitu makhluk alui nan biaso mambinasokan manusia ( mambang ) jo manunjuokkan tarian simuntu ( batopeng) nan banamo rakat. Inggo kini, ujuong Bungo Tanjuong tu dinamokan UJUONG RAKAT dan tampek urang banyak manompangtu dinamokan SINUNUKAN, sadangkan taluok tampek manaritu inggo kini dinamokan TALUOK MAMBANG.
TANJUONG BUNGO adolah tampek barantinyo Datuok Imam Basya jo Pangeran Indra Sutan kutiko mandapekkan RANAH NATA daolunyo. Wakatu urangtu baranti disitu,dimano disiko tampek sorang urang Chino banamo MALIN KAYO nan tasohor jo katuok-katuoknyo dan tampek galanggang baraja Silek Nata dek Syekh Abdul Rauf jo Abu Tarala. Disiko Datuok Imam Basya jo Rajo Putieh manyusun duo pantun sairieng nan babuni :

Daun pauoh daun barambang,
Bungo tajuong di padeta.
Dari jauoh kito datang,
Sampei ka kampuong RANAH NATA.

Laweh lauiknyo RANAH NATA,
Alang lauik manyembah ikan.
Lapeh ensuik duduok basanda,
Kanyang paruik sasudah makan.


Manjalang JAMBUOH ACEH nan banyak dihuni dek urang Aceh, disuatu banda ketek (anak ayie), urangko maliek sipasan ketek-ketek nan mangaluakan cahayo ayie ludahnyo nan bakilek ( kalimayie), sa inggo namo ulayat ko di namokan ANAK AYIE KALIMAYO.
Sasudah rombongan salasei malaksanakan shalat ‘Ashar, urangko manyubarang malalui BATANG NATA ka ulayat JAMBUOH RAO dek karano ulayatko banyak diuni dek urang RAO yaitu campuran Minang jo Mandaelieng dan di parentah dek Datuok Sutan Pangulu Panjang.